Git branch: làm việc với nhánh trong Git

📚 Git & GitHub Series (Bài 4/15) — Sau khi thành thạo lệnh Git cơ bản ở Bài 3, bài này mở khóa sức mạnh lớn nhất của Git: branch (nhánh).

Git branch là tính năng khiến Git trở nên mạnh mẽ và linh hoạt hơn hẳn các công cụ cũ. Nhánh cho phép bạn tạo một "dòng thời gian song song" để thử tính năng mới, sửa lỗi, hay viết bài blog mới — mà không hề đụng tới bản chính đang ổn định. Khi xong, bạn gộp (merge) lại. Bài này hướng dẫn tạo, chuyển, đổi tên và xóa nhánh một cách an toàn.

Vì sao git branch lại quan trọng?

Hãy hình dung bạn đang có một blog chạy ổn định trên nhánh main. Bạn muốn thử một giao diện mới, nhưng nếu sửa trực tiếp main mà hỏng thì site sập. Giải pháp: tạo nhánh giao-dien-moi, làm thoải mái ở đó, khi ưng ý mới gộp về main.

Nhờ tạo nhánh cực nhanh và nhẹ (chỉ là một con trỏ tới commit), Git khuyến khích bạn tạo nhánh cho mọi việc. Đây là nền tảng của mọi quy trình cộng tác hiện đại — sẽ bàn ở Bài 13 về workflow.

Xem và tạo nhánh

git branch              # liệt kê các nhánh, dấu * là nhánh hiện tại
git branch tinh-nang-a  # tạo nhánh mới tên tinh-nang-a

Lưu ý: git branch tinh-nang-a chỉ tạo nhánh chứ chưa chuyển sang. Theo tài liệu chính thức của Git, nhánh thực chất chỉ là một tham chiếu tới commit.

Chuyển nhánh với git switch

Từ Git 2.23, lệnh git switch được khuyến nghị để chuyển nhánh:

git switch tinh-nang-a       # chuyển sang nhánh đã có
git switch -c tinh-nang-b    # tạo VÀ chuyển sang nhánh mới (gộp 2 bước)

Lệnh cũ tương đương là git checkout tinh-nang-a và git checkout -b tinh-nang-b. Cả hai vẫn hoạt động, nhưng switch rõ nghĩa hơn cho người mới.

switch và checkout — nên dùng cái nào?

checkout làm quá nhiều việc nên dễ gây nhầm. Tách thành switch (đổi nhánh) và restore (khôi phục file) giúp ý định của bạn rõ ràng hơn.

Quy trình thực hành với một nhánh tính năng

git switch -c them-trang-lien-he
git add .
git commit -m "Thêm trang liên hệ"
git switch main

Lúc này nhánh main vẫn nguyên vẹn, còn công việc của bạn nằm an toàn trên them-trang-lien-he. Khi muốn đưa vào main, bạn sẽ dùng git merge — chủ đề của Bài 5.

HEAD và con trỏ nhánh hoạt động ra sao

Để hiểu sâu git branch, cần biết khái niệm HEAD — con trỏ đặc biệt chỉ tới nhánh (và commit) bạn đang đứng. Khi bạn git switch sang nhánh khác, HEAD di chuyển theo, và thư mục làm việc được cập nhật về trạng thái của nhánh đó.

• Mỗi nhánh chỉ là một con trỏ nhẹ tới một commit cụ thể.
• Khi bạn commit, con trỏ nhánh hiện tại tự động tiến lên commit mới.
• Vì nhánh nhẹ như vậy, tạo và xóa nhánh gần như tức thì — khác hẳn việc copy cả thư mục.

Nếu bạn git switch tới một commit cụ thể (không phải nhánh), Git báo trạng thái detached HEAD: bạn đang xem lịch sử nhưng không đứng trên nhánh nào. Muốn giữ thay đổi ở đó, hãy tạo nhánh mới bằng git switch -c ten-nhanh-moi.

So sánh các nhánh

Khi làm nhiều nhánh, bạn thường cần biết chúng khác nhau ra sao:

git log --oneline --graph --all
git diff main..tinh-nang-a

Lệnh đầu vẽ cây toàn bộ nhánh; lệnh sau so sánh khác biệt giữa hai nhánh. Đây là công cụ trực quan giúp bạn quyết định khi nào nên merge.

Đổi tên và xóa nhánh

git branch -m ten-cu ten-moi   # đổi tên nhánh
git branch -d tinh-nang-a      # xóa nhánh đã merge (an toàn)
git branch -D tinh-nang-a      # xóa cưỡng bức, kể cả chưa merge

-d (chữ thường) chỉ xóa khi nhánh đã được gộp, tránh mất việc. Dùng -D (chữ hoa) khi bạn chắc chắn muốn bỏ nhánh dù chưa merge.

Mẹo làm việc với nhiều nhánh

• Luôn git status trước khi chuyển nhánh — nếu còn thay đổi chưa commit, hãy commit hoặc dùng git stash (xem Bài 11).
• Đặt tên nhánh rõ ràng: feature/, fix/, chore/ — đúng quy ước blog này đang dùng.
• git switch - quay lại nhánh vừa rời, giống cd - trong terminal.

Tóm lại

Git branch cho bạn quyền tự do thử nghiệm mà không sợ phá bản chính: tạo nhánh bằng git branch hoặc git switch -c, chuyển bằng git switch, dọn dẹp bằng git branch -d. Tư duy "mỗi việc một nhánh" là thói quen của lập trình viên chuyên nghiệp.

Ở Bài 5, chúng ta học cách hợp nhất công sức trên nhánh trở lại main qua git merge và cách xử lý conflict — kỹ năng không thể thiếu khi làm việc nhóm. Nếu bỏ lỡ nền tảng, hãy đọc lại Bài 1: Git là gì.