Cài đặt Git và cấu hình lần đầu (Windows, macOS, Linux)

📚 Git & GitHub Series (Bài 2/15) — Sau khi đã hiểu Git là gì ở Bài 1, bài này hướng dẫn cài đặt Git và cấu hình lần đầu để sẵn sàng commit.

Cài đặt Git chỉ mất vài phút trên mọi hệ điều hành, nhưng bước cấu hình lần đầu mới là phần nhiều người bỏ sót — dẫn đến commit bị ghi sai tên, sai email, hoặc gặp lỗi xuống dòng (line ending) trên Windows. Bài này đi qua đầy đủ: cài Git trên Windows, macOS, Linux, thiết lập danh tính, và chuẩn bị khóa SSH để kết nối GitHub về sau.

Cài đặt Git trên từng hệ điều hành

Windows

Cách phổ biến nhất là tải bộ cài chính thức tại git-scm.com:

1. Tải file .exe và chạy.
2. Giữ các tùy chọn mặc định, đặc biệt là cài kèm Git Bash — một terminal giống Linux rất tiện trên Windows.
3. Ở bước chọn nhánh mặc định, nên chọn main thay vì master.
4. Hoàn tất, mở Git Bash từ menu Start.

Ngoài ra bạn có thể dùng winget install --id Git.Git nếu thích dòng lệnh.

macOS

Cách nhanh nhất là qua Homebrew:

brew install git

Hoặc gõ git --version — nếu chưa có, macOS sẽ gợi ý cài Command Line Tools của Xcode kèm Git.

Linux (Ubuntu/Debian)

sudo apt update
sudo apt install git

Với Fedora dùng sudo dnf install git, với Arch dùng sudo pacman -S git.

Kiểm tra cài đặt thành công

Mở terminal (hoặc Git Bash trên Windows) và gõ:

git --version

Nếu thấy dòng kiểu git version 2.45.0, bạn đã cài đặt Git thành công. Phiên bản cụ thể không quan trọng, miễn là từ 2.x trở lên.

Cấu hình Git lần đầu — bước không thể bỏ qua

Mỗi commit trong Git đều gắn tên và email của người tạo. Bạn cần khai báo một lần (dùng --global để áp dụng cho mọi repo trên máy):

git config --global user.name "Nguyen Van A"
git config --global user.email "vana@example.com"

⚠️ Email này nên trùng với email tài khoản GitHub để commit được liên kết đúng với hồ sơ của bạn về sau (sẽ dùng ở Bài 7).

Các cấu hình nên thiết lập thêm

Xử lý line ending (rất quan trọng trên Windows)

Windows dùng ký tự xuống dòng khác Linux/macOS, dễ gây "toàn bộ file bị đánh dấu thay đổi". Cấu hình:

• Windows: git config --global core.autocrlf true
• macOS/Linux: git config --global core.autocrlf input

Xem lại toàn bộ cấu hình

Để kiểm tra những gì đã thiết lập:

git config --list

Bạn sẽ thấy user.name, user.email và các giá trị khác. File cấu hình toàn cục nằm ở ~/.gitconfig — bạn có thể mở và sửa trực tiếp nếu muốn.

Chuẩn bị khóa SSH cho GitHub

Khi push code lên GitHub, bạn cần xác thực. Có hai cách: HTTPS (nhập token) hoặc SSH (dùng cặp khóa, không cần nhập gì sau khi thiết lập). SSH tiện hơn về lâu dài:

# 1. Tạo cặp khóa mới (nhấn Enter qua các bước)
ssh-keygen -t ed25519 -C "vana@example.com"

# 2. In khóa công khai ra để copy
cat ~/.ssh/id_ed25519.pub

Sau đó vào GitHub → Settings → SSH and GPG keys → New SSH key, dán nội dung khóa công khai vào. Kiểm tra kết nối:

ssh -T git@github.com

Nếu thấy lời chào Hi <username>! nghĩa là thành công. Chúng ta sẽ dùng SSH thật sự khi làm việc với remote ở Bài 6.

Những lỗi cấu hình thường gặp

• Commit hiện sai tên/email: do quên chạy git config user.name/email, hoặc đặt nhầm ở cấp local thay vì global.
• Permission denied (publickey) khi push: chưa thêm khóa SSH vào GitHub, hoặc thêm nhầm khóa riêng thay vì khóa .pub.
• Toàn bộ file báo thay đổi trên Windows: chưa cấu hình core.autocrlf.

Tóm lại

Sau cài đặt Git và cấu hình lần đầu, máy bạn đã sẵn sàng quản lý phiên bản: Git đã được cài, danh tính (user.name, user.email) đã khai báo, line ending đã xử lý, và khóa SSH đã chuẩn bị cho GitHub. Đây là nền móng cho mọi bài thực hành tiếp theo.

Ở Bài 3, chúng ta sẽ tạo repository đầu tiên và thực hành các lệnh Git cơ bản: init, add, commit, status, log — bắt đầu ghi lại lịch sử dự án thật sự. Nếu chưa đọc nền tảng, hãy quay lại Bài 1: Git là gì.