Khi nào một tên bão bị khai tử?

Mục lục (thu gọn)

Bạn có biết rằng một số tên bão không bao giờ được dùng lại? Khi một cơn bão gây thiệt hại quá lớn, tên của nó có thể bị "khai tử" — loại vĩnh viễn khỏi danh sách luân phiên.

Bài viết này giải thích khi nào và vì sao điều đó xảy ra.

Vì sao cần khai tử tên bão?

Mục đích chính: tránh gợi lại tổn thương. Khi một cơn bão gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, việc sử dụng lại tên đó trong tương lai có thể gây đau buồn cho cộng đồng bị ảnh hưởng. Ngoài ra, tên đã gắn với thảm họa có thể gây nhầm lẫn hoặc giảm hiệu quả cảnh báo nếu dùng lại.

Quy trình khai tử

1. Sau một mùa bão, các quốc gia thành viên trong Ủy ban Bão đánh giá thiệt hại.
2. Nếu một cơn bão gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng, quốc gia bị ảnh hưởng đề xuất khai tử tên.
3. Tại cuộc họp thường niên của ESCAP/WMO Typhoon Committee, các thành viên bỏ phiếu.
4. Nếu được chấp thuận, tên đó bị loại khỏi danh sách.
5. Quốc gia đề xuất tên đó (hoặc quốc gia bị ảnh hưởng) sẽ đề xuất tên mới thay thế, đáp ứng tiêu chí ngắn gọn, dễ phát âm, phù hợp văn hóa.

Tần suất khai tử

Khai tử không phải chuyện hiếm. Trung bình mỗi năm có 1–2 tên bão bị khai tử trên toàn cầu. Trong khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương, một số tên nổi tiếng đã bị loại:

Tên cũ	Năm	Lý do
Son Tinh	2018	Bão Sơn Tinh gây thiệt hại nặng ở Philippines, Việt Nam
Mangkhut	2018	Bão Mangkhut tàn phá Philippines, Hồng Kông
Lekima	2019	Bão Lekima ở Trung Quốc, Philippines
Haiyan	2013	Siêu bão Haiyan (Yolanda) — một trong những cơn bão mạnh nhất lịch sử

Danh sách trên chỉ mang tính minh họa. Danh sách đầy đủ có thể kiểm tra từ biên bản họp của Ủy ban Bão.

Tên thay thế đến từ đâu?

Khi một tên bị khai tử, quốc gia đã đề xuất tên đó (hoặc quốc gia bị ảnh hưởng nặng nhất) có trách nhiệm đề xuất tên mới. Tên mới phải:

• Ngắn gọn, dễ phát âm (không quá 9 ký tự)
• Không trùng với tên đã dùng
• Không mang ý nghĩa tiêu cực hoặc gây tranh cãi
• Phản ánh văn hóa của nước đề xuất

Ví dụ: sau khi tên Son Tinh bị khai tử, Việt Nam đã đề xuất tên thay thế — chi tiết có thể kiểm tra qua biên bản họp Ủy ban Bão hàng năm.

Ý nghĩa đối với người đọc tin

Khi bạn thấy một tên bão đã từng gây thiệt hại lớn lại xuất hiện, hãy nhớ: các tên bão trong danh sách luân phiên là cố định và được dùng tuần tự. Nếu tên đó đã bị khai tử, nó sẽ không bao giờ xuất hiện lại. Nếu bạn thấy một tên giống, rất có thể là tên thay thế — và không có nghĩa là cơn bão mới sẽ gây thiệt hại tương tự.

Bài viết này nằm trong series "Vì sao bão có tên?" — bạn có thể đọc bài pillar Vì sao bão có tên? Quy tắc đặt tên bão và câu chuyện Ba Vì để hiểu tổng quan, hoặc tìm hiểu cách tên bão được đặt từ WMO và JMA, sự khác biệt giữa bão quốc tế và bão số ở Việt Nam, và cách đọc bản tin bão sao cho đúng.