5 "cấm địa tử vong" ở Trung Quốc: bí ẩn hay khoa học?

Mục lục (thu gọn)

Mình vốn thích mấy câu chuyện kiểu "tam giác Bermuda" — không phải vì tin có ma, mà vì đằng sau mỗi truyền thuyết rùng rợn thường ẩn một mảnh khoa học chưa được kể hết. Trung Quốc có hẳn năm nơi được dân gian gọi là "cấm địa tử vong": la bàn quay loạn, người đi lạc không lối ra, tàu chìm không dấu vết. Trong bài này mình kể lại năm vùng đất đó, nhưng đi kèm một câu hỏi mình luôn tự đặt ra mỗi khi đọc tin bí ẩn: đâu là hiện tượng thật, và đâu là phần trí tưởng tượng con người thêu dệt thêm?

Hồ Mê Hồn trên núi Ngõa Ốc — nơi la bàn "phát điên"

Nơi đầu tiên nằm ở tỉnh Tứ Xuyên, trên núi Ngõa Ốc, quanh vĩ độ 30° Bắc — cùng dải vĩ độ với tam giác Bermuda ở Trung Mỹ, nên người ta hay gọi hồ Mê Hồn là "tam giác Bermuda trên đất liền". Khu vực rộng hơn 1.000 mẫu, cây cối rậm rạp không có đường mòn, các gò đất cao giống hệt nhau đến mức rất khó phân biệt phương hướng. Người vào kể lại rằng la bàn ngừng chỉ, đồng hồ đứng, đầu óc quay cuồng.

Có ba luồng giải thích. Phái dân gian cho đây là "bát quái mê hồn trận" của Trương Lăng, người sáng lập giáo phái Ngũ Đấu Mễ Đạo thời Đông Hán. Phái khoa học nghiêng về dị thường từ trường dưới lòng đất. Còn một cách lý giải rất "đời" nữa: chướng khí từ gỗ mục chôn vùi lâu năm cộng với sương mù dày đặc quanh năm. Mình để ý điểm cuối này thường bị bỏ qua — khi bạn ở trong rừng rậm sương phủ, địa hình lặp lại đơn điệu, thì bộ não người vốn dĩ đã rất dễ mất định hướng, chẳng cần tới thế lực siêu nhiên nào. Chính quyền địa phương sau đó phong toả hồ Mê Hồn thành khu cấm, đơn giản để tránh du khách đi lạc.

Hồ Phàn Dương — "tam giác quỷ của phương Đông"

Hồ Phàn Dương (còn gọi Bà Dương) ở tỉnh Giang Tây là hồ nước ngọt lớn nhất Trung Quốc, mùa mưa mặt hồ trải rộng tới 4.000 km². Nghe thì hiền hoà, nhưng vùng nước phía bắc hồ — gần đền Lão Gia, thuộc huyện Đô Xương — lại có biệt danh đáng sợ: "tam giác quỷ phương Đông". Theo tư liệu báo chí, trong khoảng 60 năm, hơn 200 tàu thuyền được ghi nhận đã chìm ở đây, khiến chừng 1.600 người mất tích; một chi tiết được kể đi kể lại là 13 tàu cùng gặp nạn trong một ngày (3/8/1985).

Điều làm mình vừa tò mò vừa dè chừng là những con số này thường trích lại lẫn nhau giữa các báo mà hiếm khi truy được nguồn gốc thống kê. Dù vậy, phần "nguy hiểm thật" của Phàn Dương hoàn toàn có cơ sở tự nhiên: hồ rộng như biển nội địa, gió mùa đổi hướng đột ngột tạo sóng lớn, sương mù dày và dòng chảy phức tạp nơi hồ tiếp giáp sông Trường Giang. Với thuyền gỗ nhỏ, tải nặng, không thiết bị định vị, đó đã là công thức đủ cho tai nạn hàng loạt. Bí ẩn có thể ít hơn ta tưởng, nhưng rủi ro thì rất thật.

Can Phạn Bồn ở Cát Lâm — mê cung của kim la bàn

Can Phạn Bồn nằm trong dãy Trường Bạch, tỉnh Cát Lâm, là một lưu vực khổng lồ gồm gần 9.981 lưu vực nhỏ đan xen. Đặc điểm được kể nhiều nhất: vừa bước vào, la bàn và kim chỉ nam đều mất tác dụng, người đi "vào được nhưng không ra được". Giả thuyết hàng đầu là một hố thiên thạch cổ đại — thiên thạch thường sinh từ trường, và nếu đủ mạnh, nó có thể vô hiệu hoá la bàn, đồng thời gây rối loạn cảm giác định hướng của cơ thể. Một số người còn nhắc tới "thạch trận" cổ tạo thành mê cung, nhưng về sau chẳng ai tìm lại được thạch trận đó.

Cùng mạch giả thuyết từ trường là một địa danh khác hay bị gộp chung: đoạn đường cao tốc Lan Tân ở Cam Túc. Trên một khúc đường bằng phẳng, rộng rãi — lẽ ra rất an toàn — tai nạn lại xảy ra đều đặn cả chục vụ mỗi năm, và điều kỳ lạ là xe thường lật về phía Bắc. Người ta nghi có từ trường lớn tác động lên tài xế lẫn thiết bị điện tử. Với mình, chi tiết "luôn lật về phía Bắc" mới đáng nghiên cứu nghiêm túc: nếu đúng và lặp lại, đó là một mẫu hình vật lý có thể đo được, chứ không đơn thuần là chuyện kể. Đáng tiếc là các lý giải này tới nay vẫn chưa được kiểm chứng công khai.

Hồ Lop Nur — sa mạc nuốt người và cái bóng của lịch sử

Lop Nur (La Bố Bạc) là cụm hồ muối khô nằm giữa sa mạc Taklamakan và Kuruktag ở Tân Cương. Đây là vùng đất khắc nghiệt bậc nhất: khô cằn tới mức "chim cũng khó bay qua", nhiệt độ cực đoan, gió cát mù trời. Cao tăng Pháp Hiển đời Tấn khi đi thỉnh kinh qua đây từng viết đại ý rằng trong cát và gió nóng là ác quỷ, khó lòng sống sót. Nhiều người bỏ mạng vì kiệt sức và khát, đôi khi chỉ cách nguồn nước không xa — một bi kịch rất người của sa mạc.

Điều khiến Lop Nur ám ảnh hơn cả là vụ mất tích của nhà khoa học Bành Gia Mộc, càng làm dày thêm lớp huyền thoại. Nhưng có một sự thật lịch sử không thể bỏ qua: Lop Nur chính là nơi Trung Quốc thử thành công quả bom nguyên tử đầu tiên năm 1964. Khi một địa danh vừa là bãi thử hạt nhân, vừa là mồ chôn của những đoàn thám hiểm xấu số, thì cái tên "La Bố Bạc" mang theo nó không chỉ toạ độ địa lý mà cả một tầng nghĩa lịch sử nặng nề. Bạn có thể đọc thêm về bối cảnh này trên trang Wikipedia về Lop Nur.

Biển Hoa Đông — "Bermuda" thứ hai trên biển?

Nơi cuối cùng là vùng biển Hoa Đông. Theo báo Đức Die Welt, riêng năm 2016 khu vực này ghi nhận ít nhất 33 vụ mất tích tàu thuyền, và giai đoạn 2007–2016 con số lên tới gần 400 vụ. Cách giải thích ban đầu khá tỉnh táo: quá tải, thời tiết xấu và tiêu chuẩn an toàn kém — vốn là nguyên nhân phổ biến của tai nạn hàng hải châu Á. Nhưng với số lượng lớn và kéo dài như vậy, nhiều người cho rằng chừng đó chưa đủ, rồi thêm vào các yếu tố huyền bí như núi lửa ngầm dưới đáy và "vùng xoáy với sức hút điện từ khủng khiếp".

Chuyên gia Simon Boxall của Đại học Southampton từng nhận định rằng với công nghệ radar, định vị và hệ thống chống va chạm hiện đại, những vụ đâm nhau giữa hai tàu lớn ở vùng biển rộng lẽ ra không nên xảy ra. Câu nói đó, với mình, mới là điểm mấu chốt: nó không khẳng định có thế lực siêu nhiên, mà chỉ ra rằng còn khoảng trống trong hiểu biết và trong thực hành an toàn của con người. Và đó chính là chỗ khoa học nên bước vào thay cho truyền thuyết.

Vậy 5 cấm địa tử vong ở Trung Quốc nên tin đến đâu?

Đọc hết năm "cấm địa tử vong", mình rút ra vài điều. Thứ nhất, dị thường từ trường là có thật ở nhiều nơi trên Trái Đất — khoáng vật giàu sắt, hố thiên thạch, đá núi lửa đều có thể làm lệch la bàn cục bộ; điều này không hề "ma quái", nó thuộc về địa từ học. Thứ hai, bộ não người cực kỳ dễ mất phương hướng khi thiếu mốc thị giác, giữa sương mù, rừng rậm hay sa mạc đơn điệu — nhiều "vụ mất tích bí ẩn" thực chất bắt đầu từ một cú lạc đường rất bình thường. Thứ ba, các con số thống kê rùng rợn thường được truyền tay giữa báo chí mà thiếu nguồn gốc kiểm chứng, nên cần đọc với thái độ dè chừng.

Điều mình thích ở những nơi này không phải là "có ma hay không", mà là chúng nhắc ta rằng Trái Đất vẫn còn nhiều góc chưa được đo đạc đầy đủ. Cảm giác đó cũng giống khi mình đọc về bí ẩn chuyến bay MH370 mất tích hay vụ nổ Tunguska 1908 không để lại hố va chạm — bí ẩn không phải vì có phép thuật, mà vì dữ liệu còn thiếu và tự nhiên thì phức tạp hơn ta nghĩ. Nếu bạn mê thể loại này, danh sách top 10 bí ẩn lịch sử chưa có lời giải và câu chuyện tín hiệu Wow! từ vũ trụ chắc chắn hợp gu — hoặc ghé chuyên mục Khoa học để đọc tiếp cả cụm bài giải mã.

Còn nếu ai đó rủ bạn đi khám phá mấy "cấm địa" này ngoài đời, lời khuyên của mình rất đơn giản và rất đời: mang theo bản đồ giấy, GPS dự phòng, đủ nước, và đừng bao giờ đi một mình. Phần lớn nguy hiểm ở đây không đến từ điều siêu nhiên, mà đến từ việc con người đánh giá thấp thiên nhiên.