Nope (2022) là phim gì? Giải mã bí ẩn quái vật Jean Jacket

Mục lục (thu gọn)

Có một câu hỏi mình luôn tự đặt ra sau khi xem xong một phim của Jordan Peele: "Vừa rồi mình xem cái gì vậy?" Với Nope (2022), câu hỏi đó nhân đôi. Nhìn bề ngoài, đây là phim về một gia đình chủ trại ngựa cố ghi hình một UFO. Nhưng càng đào sâu, mình càng nhận ra Nope thực chất đang hỏi một điều khó chịu hơn nhiều: vì sao con người không thể ngừng nhìn vào thứ có thể giết chết mình? Bài này mình biên soạn lại từ Wikipedia, kèm những gì mình đọc được và nghĩ về bộ phim này.

Nope kể chuyện gì?

Bối cảnh phim là Agua Dulce, California — nơi gia đình Haywood đời này qua đời khác huấn luyện ngựa cho các đoàn làm phim Hollywood. Sau khi cha mất vì một tai nạn kỳ lạ (một đồng xu rơi từ trên trời trúng đầu ông), hai anh em OJ và Emerald tiếp quản trang trại trong lúc công việc làm ăn ngày càng khó khăn.

Rồi họ nhận ra có điều bất thường trên bầu trời: điện chập chờn, ngựa hoảng loạn, và một đám mây kỳ lạ cứ đứng yên một chỗ suốt nhiều ngày. Thay vì bỏ chạy, hai anh em quyết định làm điều mà có lẽ chỉ dân Hollywood mới nghĩ ra đầu tiên: quay phim nó lại để bán cho đài truyền hình. Họ kéo thêm nhân viên cửa hàng điện tử Angel Torres và, sau này, nhà quay phim gạo cội Antlers Holst vào cuộc — trong khi Ricky "Jupe" Park, chủ khu vui chơi Jupiter's Claim gần đó và cũng là cựu diễn viên nhí từng sống sót qua một thảm kịch với tinh tinh trên trường quay, âm thầm có kế hoạch riêng để lợi dụng sinh vật này cho show diễn của mình.

Mình sẽ dừng phần tóm tắt ở đây, vì phần thú vị nhất của Nope là cách phim từ từ hé lộ bản chất thật của thứ đang lơ lửng trên bầu trời — và trải nghiệm đó sẽ trọn vẹn hơn nếu bạn tự khám phá. Toàn bộ thông tin sản xuất, dàn diễn viên và tư liệu chi tiết mình tham khảo từ trang Wikipedia về Nope.

Jean Jacket — quái vật không đơn thuần là một UFO

Điều mình thích nhất ở Nope không phải là plot twist, mà là cách sinh vật trong phim được thiết kế. OJ đặt tên nó là "Jean Jacket", theo tên một con ngựa bất kham mà gia đình anh từng nuôi — một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy cách Jordan Peele luôn cài cắm ẩn dụ vào từng ngóc ngách kịch bản.

Về mặt hình ảnh, Jean Jacket không phải đĩa bay kim loại quen thuộc. Giáo sư John O. Dabiri của Caltech, người cộng tác thiết kế sinh vật này cùng đoàn phim, đã lấy cảm hứng từ chuyển động của những loài sinh vật biển không xương: sứa, bạch tuộc, mực nang. Hình dáng "đĩa bay" ban đầu thực chất là trạng thái ngụy trang; khi lộ diện hoàn toàn, nó xoè ra thành một dạng gần giống sứa khổng lồ — chi tiết khiến không ít khán giả liên tưởng đến hình tượng thiên thần trong Kinh Thánh hoặc trong anime Neon Genesis Evangelion, vốn được Peele xác nhận là nguồn cảm hứng chính cho cả quái vật lẫn tiền đề của phim.

Cơ chế bay của nó cũng được tính toán nghiêm túc chứ không chỉ "cho đẹp": khả năng tạo ra điện trường được mô phỏng theo lươn điện và cá dao găm (ghost knifefish) — hai loài sinh vật có thật sử dụng dòng điện sinh học trong tự nhiên. Kết quả là một quái vật vừa lạ vừa có logic sinh học riêng, thay vì một hình thù ngẫu nhiên để dọa khán giả.

Jordan Peele lấy cảm hứng làm Nope từ đâu?

Peele công khai nói ông chịu ảnh hưởng từ những bộ phim từng khiến khán giả phải ngước nhìn lên bầu trời với sự pha trộn giữa kinh ngạc và sợ hãi: King Kong (1933), The Wizard of Oz (1939), Jaws (1975), Close Encounters of the Third Kind (1977), Jurassic Park (1993) và Signs (2002). Ông từng chia sẻ với GQ rằng mình viết kịch bản trong giai đoạn phong tỏa vì COVID-19 — khi cả thế giới vừa trải qua tình trạng "quá tải hình ảnh giật gân", vừa khao khát được ra ngoài trời nhưng cũng mang nỗi sợ mơ hồ về việc bước ra khỏi cửa.

Một chi tiết mình thấy hay: ban đầu Peele từng cân nhắc đặt tên phim là Little Green Men, nhưng cuối cùng chọn Nope — một từ cảm thán quen thuộc mà chính khán giả sẽ thốt lên khi xem phim. Quá trình quay phim diễn ra từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2021 tại vùng sa mạc Agua Dulce, và đây là phim kinh dị đầu tiên trong lịch sử được quay bằng định dạng IMAX 65mm — một lựa chọn kỹ thuật khá táo bạo cho một phim không phải bom tấn siêu anh hùng.

Vì sao Nope không chỉ là phim về người ngoài hành tinh

Đây là phần khiến mình nghĩ về Nope lâu sau khi xem xong. Peele từng nói: "Kẻ phản diện là một mối đe dọa đến từ thế giới khác. Và nó cũng là thứ mà tất cả chúng ta có điểm chung — mối quan hệ của mỗi người với sự giật gân, phô trương (spectacle)."

Nhìn theo hướng đó, gần như mọi tuyến nhân vật trong phim đều xoay quanh việc khai thác một thứ gì đó thành trò tiêu khiển: Jupe biến chấn thương thời thơ ấu (vụ tinh tinh Gordy tấn công đoàn phim) thành show diễn thu tiền; đám đông ở Jupiter's Claim kéo đến xem "sinh vật bí ẩn" như xem một buổi biểu diễn xiếc; còn OJ và Emerald ban đầu cũng muốn quay phim con vật không phải để cảnh báo mọi người, mà để bán được giá cao. Ngay cả người viết kịch bản cinematography Antlers Holst — nhân vật tưởng như "người tỉnh táo nhất phim" — cuối cùng cũng đánh đổi mạng sống để có được cú máy đẹp nhất.

Một lớp nghĩa nữa mà nhiều nhà phê bình chỉ ra: việc để sinh vật ngoài hành tinh nhắm vào một trang trại của gia đình da đen mang tính biểu tượng riêng. Phim có nhắc đến Eadweard Muybridge — người chụp bộ ảnh chuyển động ngựa được coi là "chuỗi ảnh động đầu tiên trong lịch sử điện ảnh" — nhưng danh tính người kỵ mã vô danh trong bức ảnh gốc gần như bị lịch sử lãng quên. Nope, theo cách nào đó, muốn trả lại một phần sự công nhận đó.

Nope được đón nhận thế nào?

Phim ra rạp ngày 22/7/2022 tại Mỹ, thu về khoảng 171 triệu USD toàn cầu so với kinh phí sản xuất 68 triệu USD — một con số sinh lời khá tốt với một phim gốc, không chuyển thể, không dựa trên thương hiệu có sẵn. Tuần mở màn, Nope thu hơn 44 triệu USD tại Bắc Mỹ, mức mở màn tốt nhất cho một phim gốc kể từ chính Us (2019) của Peele.

Giới phê bình khá ưu ái: khoảng 83% lượt đánh giá trên Rotten Tomatoes là tích cực, còn Metacritic chấm 77/100. Nope được Viện phim Mỹ (AFI) vinh danh trong top 10 phim hay nhất năm 2022, và về sau xuất hiện trong nhiều danh sách hồi cứu như "phim khoa học viễn tưởng hay nhất thế kỷ 21" của IndieWire hay top phim sci-fi mọi thời đại của Rolling Stone. Riêng phần quay phim của Hoyte van Hoytema thắng khá nhiều giải cinematography năm đó.

Có nên xem Nope không?

Với mình, Nope hợp với người thích phim kiểu Spielberg — nhịp chậm, xây dựng không khí kỹ lưỡng, nhiều tầng ẩn dụ hơn là hù dọa liên tục. Phim không phải kiểu kinh dị jump-scare dồn dập; nó giống một câu đố thị giác mà bạn phải kiên nhẫn ngồi giải, và phần thưởng là một quái vật được thiết kế thuộc hàng độc đáo nhất của điện ảnh gần đây.

Nếu bạn cũng thích dòng phim khoa học viễn tưởng giàu ẩn dụ, mình từng viết review The Creator (2023) — một phim sci-fi khác cũng đặt câu hỏi lớn về ranh giới giữa "cái gì đáng được sống" thay vì chỉ dừng ở kỹ xảo. Bạn cũng có thể đọc thêm review The Giver (2014) hoặc review Paradise (2023) nếu muốn khám phá thêm những phim dystopia đáng xem. Toàn bộ bài viết điện ảnh mình có ở chuyên mục Điện ảnh; còn nếu bạn tò mò về những bí ẩn khoa học ngoài đời thật, bài Kính Hubble và bí mật vũ trụ cũng là một góc nhìn thú vị về việc con người ngước nhìn bầu trời. Bạn đã xem Nope chưa? Kể mình nghe cảm nhận của bạn về Jean Jacket ở phần bình luận nhé.