VinFast và cuộc cách mạng xe điện Việt Nam vươn ra thế giới

Ngày 2 tháng 9 năm 2017, một buổi lễ động thổ được tổ chức tại khu công nghiệp Đình Vũ — Cát Hải, Hải Phòng. Đó là Ngày Quốc khánh Việt Nam, và cũng là ngày khởi công nhà máy ô tô đầu tiên của một thương hiệu Việt Nam hoàn toàn mới. Người đứng sau dự án là Phạm Nhật Vượng, tỷ phú USD đầu tiên của Việt Nam, và tập đoàn Vingroup — một đế chế từ bất động sản, bán lẻ đến du lịch và y tế.

Tám năm sau, VinFast đã đi một hành trình dài hơn bất kỳ ai có thể tưởng tượng — đưa xe điện Việt Nam ra thị trường quốc tế, niêm yết trên Nasdaq, và trải qua những thăng trầm khắc nghiệt nhất của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Tổng quan

Sự ra đời của một thương hiệu quốc gia

VinFast ra đời trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô Việt Nam gần như không tồn tại. Các nhà sản xuất nước ngoài luôn thấy dễ dàng hơn khi nhập khẩu xe lắp ráp tại Thái Lan và Indonesia. Việt Nam gần như không có một thương hiệu ô tô nội địa nào có tầm cỡ quốc tế.

Tên gọi VinFast là viết tắt của các từ: Việt Nam, Phong cách, An toàn, Sáng tạo, và Tiên phong — một tuyên ngôn đầy tham vọng về khát vọng vươn tầm thế giới. Dự án được thiết lập với mục tiêu sản xuất 500.000 xe mỗi năm với tỷ lệ nội địa hóa 60% vào năm 2025.

Nhà máy của VinFast tại Cát Hải, với diện tích 828 mẫu Anh (3.350.000 m²), được xây dựng trong 21 tháng — một tốc độ đáng kinh ngạc. Nơi đây bao gồm xưởng sơn, xưởng dập, xưởng lắp ráp và xưởng động cơ. VinFast công bố khoản đầu tư ban đầu 1,5 tỷ USD.

Bước chân đầu tiên với BMW và Paris Motor Show

Tháng 7 năm 2017, VinFast đăng tải 20 bản phác thảo thiết kế từ bốn studio thiết kế hàng đầu: Italdesign Giugiaro, Pininfarina, Torino Design và Zagato. Hơn 60.000 người dân Việt Nam tham gia bình chọn. Hai mẫu thiết kế chiến thắng — LUX A2.0 sedan và LUX SA 2.0 SUV — được ra mắt tại Paris Motor Show mùa thu 2018.

Điều đặc biệt: cả hai mẫu xe này đều dựa trên nền tảng BMW thế hệ trước với động cơ BMW N20 — một thương vụ hợp tác kỹ thuật mang tính chiến lược. VinFast mua bản quyền sản xuất động cơ BMW và điều chỉnh khung gầm cho phù hợp.

Ngay sau đó, VinFast ký thỏa thuận với General Motors để mua lại nhà máy GM tại Hà Nội (VIDAMCO) và trở thành nhà phân phối độc quyền của Chevrolet tại Việt Nam. Họ cũng hợp tác với Siemens để sản xuất xe buýt điện.

Rẽ hướng ngoạn mục: từ xe xăng sang xe điện hoàn toàn

Tháng 12 năm 2021, VinFast bàn giao 100 chiếc VF e34 — mẫu crossover điện đầu tiên — cho khách hàng Việt Nam. Đây là chiếc xe điện đầu tiên được sản xuất và bán tại Việt Nam. Nhưng tham vọng của VinFast không dừng lại ở thị trường nội địa.

Tháng 4 năm 2022, VinFast tuyên bố chuyển trụ sở pháp lý và tài chính sang Singapore, đồng thời chuẩn bị cho đợt IPO trên Nasdaq. Cùng năm, công ty tuyên bố sẽ ngừng sản xuất hoàn toàn xe động cơ đốt trong để tập trung vào xe điện — một quyết định táo bạo mà ít hãng xe mới dám thực hiện.

Con đường đến Nasdaq và cú sốc đầu tư

Ngày 15 tháng 8 năm 2023, VinFast chính thức giao dịch trên Nasdaq với mã VFS sau khi sáp nhập với một SPAC của Black Spade Capital, với giá trị thương vụ khoảng 23 tỷ USD. Giá cổ phiếu của VinFast tăng vọt trong ngày đầu giao dịch trước khi lao dốc trong những tuần sau đó. Theo Reuters, con số 23 tỷ USD gây ra nhiều hoài nghi khi VinFast chỉ bán được 7.400 xe trong năm 2022 — tất cả tại thị trường nội địa.

Mục tiêu 50.000 xe toàn cầu cho năm 2023 cũng không đạt: VinFast giao khoảng 35.000 xe, thấp hơn đáng kể so với kế hoạch.

Bành trướng quốc tế và những bài học đắt giá

VinFast mở rộng ra thị trường Bắc Mỹ từ cuối năm 2022, bán xe tại California với mô hình trực tiếp đến người tiêu dùng. Nhà máy tại Moncure, North Carolina được khởi công tháng 7 năm 2023 với kế hoạch đầu tư 4 tỷ USD và công suất 150.000 xe mỗi năm.

Nhưng thực tế khắc nghiệt hơn nhiều. Các bài đánh giá sớm về VF 8 tại Mỹ cho thấy xe có tầm xa hạn chế, lỗi phần mềm, và giá bán cao hơn so với đối thủ cùng phân khúc. Sang năm 2025, VinFast đóng cửa toàn bộ 15 cửa hàng trực tiếp tại California, chỉ để lại một đại lý nhượng quyền duy nhất. Doanh số xe tại Mỹ giảm 57% tính đến tháng 10 năm 2025. Tại Canada, 5 trong số 10 cửa hàng đóng cửa.

Châu Âu chứng kiến kịch bản tương tự. Kế hoạch vào thị trường Anh bị hủy bỏ, tất cả trung tâm dịch vụ tại châu Âu đóng cửa và chuyển sang mô hình đại lý nhượng quyền. Việc mở rộng sang Thái Lan cũng bị hoãn vô thời hạn vào tháng 8 năm 2024, với lý do không thể cạnh tranh về giá với các thương hiệu Trung Quốc.

Ánh sáng cuối đường hầm

Không phải tất cả đều ảm đạm. Tại Indonesia, nhà máy lắp ráp tại Subang, Tây Java, được khánh thành vào tháng 12 năm 2025 sau 17 tháng xây dựng. Nhà máy này có công suất 50.000 xe tay lái nghịch mỗi năm và là cơ sở sản xuất đầu tiên của VinFast ngoài Việt Nam.

Tại Ấn Độ, nhà máy tại Thoothukudi, Tamil Nadu, được khánh thành tháng 8 năm 2025 với công suất thiết kế 150.000 xe mỗi năm, do Thủ hiến bang Tamil Nadu M. K. Stalin chủ trì. VF 6 và VF 7 là hai mẫu xe đầu tiên được giới thiệu cho thị trường Ấn Độ.

Còn tại Philippines, VinFast mở 6 đại lý và công bố kế hoạch mở thêm 60 showroom mới vào tháng 4 năm 2025.

Tái cấu trúc

Tháng 5 năm 2026, VinFast nộp hồ sơ lên SEC về kế hoạch tái cấu trúc doanh nghiệp lớn. Theo đó, công ty sẽ tách hoạt động sản xuất tại Việt Nam — VinFast Trading and Production JSC (VFTP) — sang một công ty mới, chuyển khoảng 6,9 tỷ USD nợ và nghĩa vụ, và chỉ giữ lại mảng nghiên cứu phát triển, sở hữu trí tuệ và bán hàng quốc tế. VinFast chuyển sang mô hình “asset-light” — sản xuất theo hợp đồng gia công, không sở hữu nhà máy.

Ngày 27 tháng 7 năm 2023, Vingroup cam kết cho VinFast vay tới 1,38 tỷ USD, còn Phạm Nhật Vượng cam kết thêm 1,97 tỷ USD tài trợ cá nhân — tổng cộng hơn 3 tỷ USD để giúp công ty đạt điểm hòa vốn. Ban đầu mục tiêu là cuối năm 2026, nhưng sau đó bị lùi qua 2027.

Những con số biết nói

Doanh thu của VinFast năm 2023 đạt 1,15 tỷ USD, trong khi lỗ ròng lên tới 2,366 tỷ USD — gấp đôi doanh thu. Tổng tài sản đạt 5,487 tỷ USD. Công ty có 13.953 nhân viên.

Trong 3 năm đầu tiên, VinFast bán tổng cộng khoảng 35.000 xe trong năm 2023, hầu hết tại thị trường nội địa. So với các đối thủ như Tesla (1,81 triệu xe năm 2023) hay BYD (hơn 3 triệu), con số này vẫn khiêm tốn.

Di sản và bài học

Dù đối mặt với vô vàn khó khăn, VinFast đã làm được một điều không thể phủ nhận: họ đưa ngành công nghiệp ô tô Việt Nam lên bản đồ thế giới. Lần đầu tiên một thương hiệu Việt Nam xuất hiện trên sàn chứng khoán Mỹ, lần đầu tiên một chiếc xe điện Việt xuất hiện trên đường phố California.

Hành trình của VinFast vẫn còn dang dở. Nhưng bất kể kết quả cuối cùng ra sao, câu chuyện về một công ty Việt Nam dám mơ lớn, dám đương đầu với những gã khổng lồ toàn cầu trong một ngành công nghiệp khốc liệt nhất thế giới, xứng đáng được ghi nhận. Trong cuộc cách mạng xe điện toàn cầu, Việt Nam đã có đại diện của riêng mình.