Việc làm 2030 — 170 triệu việc làm mới và cuộc cách mạng kỹ năng

Năm 2030, một sinh viên tốt nghiệp đại học bước ra thị trường lao động với tấm bằng cô nhận được bốn năm trước. Vấn đề là những kiến thức trong sách giáo khoa đã lỗi thời từ năm thứ hai. Cô phải học lại từ đầu về AI tác nhân, về quản lý robot, về những công việc chưa từng tồn tại khi cô mới nhập học. Đây không phải là kịch bản giả định. Đây là thực tế đang diễn ra.

Vấn đề và bối cảnh

Cuộc tranh luận về thất nghiệp công nghệ đã kéo dài hàng thế kỷ. Wikipedia ghi nhận thuật ngữ “thất nghiệp công nghệ” được phổ biến bởi John Maynard Keynes vào những năm 1930, người cho rằng đó chỉ là “một giai đoạn điều chỉnh tạm thời.” Nhưng liệu lần này có khác?

Các bằng chứng từ Wikipedia cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với những dự báo bi quan. Một nghiên cứu năm 2015 về tác động của robot công nghiệp tại 17 quốc gia từ 1993 đến 2007 không tìm thấy sự giảm sút tổng thể về việc làm, mà còn ghi nhận sự gia tăng nhẹ về tiền lương. Nghiên cứu của OECD năm 2016 cho thấy trung bình chỉ 9% việc làm ở 21 quốc gia OECD có nguy cơ tự động hóa, dao động từ 6% ở Hàn Quốc đến 12% ở Áo.

Cách thực hành hiệu quả

Năm 2017, Forrester ước tính tự động hóa sẽ dẫn đến mất ròng 7% việc làm tại Mỹ vào năm 2027, thay thế 17% việc làm nhưng tạo ra việc làm mới tương đương 10% lực lượng lao động. Một nghiên cứu khác cho rằng rủi ro việc làm từ tự động hóa đã bị phóng đại: khi tính đến tính không đồng nhất của nhiệm vụ, số nghề có nguy cơ giảm từ 38% xuống còn 9%.

Nghiên cứu năm 2017 về tự động hóa tại Đức cho thấy không có bằng chứng về mất việc làm tổng thể, nhưng tự động hóa ảnh hưởng đến loại công việc — mất trong công nghiệp được bù bằng tăng trong dịch vụ. Tuy nhiên, tự động hóa làm giảm tỷ trọng thu nhập từ lao động vì nó tăng năng suất nhưng không tăng lương tương ứng.

Nghiên cứu của Brookings Institution năm 2018 phân tích 28 ngành tại 18 quốc gia OECD từ 1970 đến 2018 cho thấy tự động hóa kìm hãm tăng trưởng tiền lương. Dù không giảm tổng việc làm, nó làm giảm tỷ trọng lao động trong giá trị gia tăng.

Điều cần ghi nhớ

Geoffrey Hinton tin rằng AGI và robot tiên tiến sẽ tự động hóa mọi nhiệm vụ, gợi ý về thu nhập cơ bản cho người không thể làm việc. Daron Acemoğlu lập luận con người vẫn cần thiết cho một số nhiệm vụ, gây xáo trộn nhưng không nhất thiết gây thất nghiệp hàng loạt. Ngân hàng Thế giới trong Báo cáo Phát triển Thế giới 2019 cho rằng dù tự động hóa thay thế người lao động, đổi mới tạo ra nhiều ngành và việc làm mới hơn về tổng thể.

Vào tháng 7 năm 2025, CEO Ford Jim Farley dự đoán AI sẽ thay thế một nửa lao động cổ trắng tại Mỹ. Tháng 10 năm 2025, Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đề xuất “thuế robot” để bảo vệ người lao động, trích dẫn báo cáo ước tính mất 100 triệu việc làm trong thập kỷ tới.

Giải pháp, theo Wikipedia, bao gồm đào tạo lại kỹ năng, giờ làm ngắn hơn, công trình công cộng và thu nhập cơ bản. Vào tháng 4 năm 2018, Adair Turner, cựu Chủ tịch Cơ quan Dịch vụ Tài chính Anh, tuyên bố đã có thể tự động hóa 50% việc làm với công nghệ hiện tại và sẽ tự động hóa được tất cả vào năm 2060.

Đến năm 2030, thị trường lao động sẽ không biến mất, nhưng nó sẽ thay đổi căn bản. Câu hỏi không phải AI có lấy đi việc làm hay không, mà là chúng ta có đủ nhanh để thích nghi với những công việc mới mà AI tạo ra.