Vì sao ngân hàng Mỹ lãi kỷ lục ở Trung Quốc, còn châu Âu thì lỗ?

Mục lục (thu gọn)

Đọc tin sáng nay, mình thấy một chi tiết khá nghịch lý: chuyện ngân hàng Mỹ lãi kỷ lục ở Trung Quốc đang diễn ra cùng lúc với loạt "ông lớn" châu Âu như HSBC hay Deutsche Bank tụt dốc không phanh, dù cùng kinh doanh trên một thị trường đầy bất ổn. Vì sao cùng một sân chơi mà kẻ ăn nên làm ra, người lại lao đao? Mình đọc kỹ số liệu và thấy câu trả lời khá thú vị, đáng để phân tích sâu hơn một chút thay vì chỉ đưa tin qua loa.

Ngân hàng Mỹ lãi kỷ lục ở Trung Quốc nhờ đâu?

Theo tính toán của Financial Times, các đơn vị kinh doanh chứng khoán tại Trung Quốc của ba tên tuổi lớn — Goldman Sachs, Morgan Stanley và JPMorgan — đều ghi nhận lợi nhuận ròng kỷ lục trong giai đoạn đầu năm 2026. Điều đáng chú ý là nguồn lãi này không đến từ nơi người ta thường nghĩ.

Phần lớn thu nhập đến từ mảng môi giới và giao dịch chứng khoán xuyên biên giới, vốn đang tăng tốc mạnh nhờ nhu cầu từ các công ty giao dịch và nhà đầu tư quốc tế. Trong khi đó, doanh thu từ ngân hàng đầu tư — mảng truyền thống từng là động cơ tăng trưởng chính (tư vấn sáp nhập, bảo lãnh phát hành) — vẫn ở mức yếu.

Ông Han Lin, Giám đốc khu vực Trung Quốc của công ty tư vấn Asia Group, tóm gọn nghịch lý này rất chuẩn: "Sự bất ổn là mảnh đất màu mỡ cho hoạt động giao dịch, nhưng lại là khắc tinh của các thương vụ mua bán sáp nhập." Nói cách khác, khi thị trường càng biến động, nhà đầu tư càng giao dịch nhiều để phòng ngừa rủi ro hoặc tìm cơ hội — và đó chính là lúc bộ phận môi giới của ngân hàng kiếm tiền nhiều nhất, bất kể xu hướng chung của nền kinh tế là tăng hay giảm.

Cú lội ngược dòng sau nhiều năm trì trệ

Điều làm mình bất ngờ hơn cả là bối cảnh trước đó. Kể từ đại dịch Covid-19, các ngân hàng đầu tư phương Tây tại Trung Quốc gần như liên tục báo lỗ, buộc phải thu hẹp quy mô nhân sự ở thị trường tỷ dân này. Cách đây hai năm, chính CEO của JPMorgan — ông Jamie Dimon — từng thừa nhận một số mảng kinh doanh ngân hàng đầu tư đã "lao dốc không phanh" tại Trung Quốc.

Vậy mà giờ đây, tổng doanh thu từ hoa hồng và phí của Goldman Sachs và JPMorgan đồng loạt tăng mạnh. Phía JPMorgan cho biết hoạt động kinh doanh tại đại lục đã duy trì mức tăng trưởng 20%/năm trong 2 năm liên tiếp, và tự tin sẽ giữ vững phong độ này trong năm nay.

Ngoại lệ đáng chú ý nhất về phía tư vấn là Morgan Stanley: doanh thu tư vấn của họ tăng vọt từ 123 triệu nhân dân tệ (khoảng 18,12 triệu USD) lên 312 triệu nhân dân tệ (khoảng 46 triệu USD). Dù vậy, thị trường IPO tại Trung Quốc nhìn chung vẫn khá trầm lắng và chủ yếu do các ngân hàng nội địa chi phối — mảng chứng khoán/môi giới mới thực sự là bệ đỡ cho lợi nhuận, chứ không phải các thương vụ phát hành cổ phiếu lớn.

Vì sao ngân hàng châu Âu lại đi ngược xu hướng?

Đây là phần mình thấy tương phản rõ nhất. Trong khi các ngân hàng Mỹ hưởng lợi từ làn sóng giao dịch, bức tranh của đối thủ châu Âu lại khá ảm đạm:

• HSBC: lợi nhuận ròng mảng chứng khoán nội địa giảm từ 169 triệu nhân dân tệ (~25 triệu USD) xuống chỉ còn 102 triệu nhân dân tệ (~15 triệu USD).
• Deutsche Bank: tình hình còn bi đát hơn. Khoản lỗ ròng tại liên doanh Zhong De (nơi tập đoàn Đức nắm 33% cổ phần) nới rộng lên mức 93 triệu nhân dân tệ (~13,7 triệu USD), do doanh thu từ cả mảng ngân hàng đầu tư lẫn giao dịch đều lao dốc.
• UBS: là điểm sáng hiếm hoi của nhóm châu Âu — lợi nhuận ròng tăng hơn 5 lần, chạm mốc 1,3 tỷ nhân dân tệ (~191 triệu USD), dẫn đầu nhờ mức tăng 800 triệu nhân dân tệ (~118 triệu USD) ở mảng môi giới. Đáng nói, UBS đã được Bắc Kinh chấp thuận sở hữu toàn bộ mảng kinh doanh chứng khoán tại đại lục từ năm ngoái — một lợi thế cấu trúc mà không phải ngân hàng nào cũng có.

Nhìn vào ba cái tên này, mình thấy sự khác biệt không hẳn nằm ở "Mỹ giỏi hơn châu Âu", mà nằm ở việc ai tận dụng tốt hơn làn sóng giao dịch xuyên biên giới và ai có được vị thế sở hữu thuận lợi tại thị trường Trung Quốc.

Cánh cửa mở nhưng chưa đủ rộng

Một chi tiết mình nghĩ đáng chú ý không kém: Trung Quốc đã cho phép các tổ chức tài chính nước ngoài nộp đơn xin sở hữu 100% công ty chứng khoán từ năm 2020. Đây từng được kỳ vọng là bước ngoặt giúp ngân hàng ngoại cạnh tranh sòng phẳng hơn với các đối thủ nội địa.

Nhưng thực tế cho thấy làn sóng mở cửa này chưa tạo ra lực đẩy đồng đều. Các công ty quỹ đầu tư đại chúng nước ngoài hiện chỉ chiếm chưa đầy 1% thị phần tại Trung Quốc, và nhiều công ty luật của Mỹ thậm chí đang phải ngậm ngùi rút lui khỏi thị trường chứng khoán nước này. Nói cách khác, mảng môi giới/giao dịch đang bùng nổ không có nghĩa là toàn bộ hệ sinh thái tài chính nước ngoài tại Trung Quốc đều thuận buồm xuôi gió — chỉ một số ít tay chơi lớn, có vị thế tốt, mới thực sự hưởng lợi rõ rệt.

Mình nghĩ gì về câu chuyện này

Với mình, đây là một ví dụ khá điển hình cho thấy lợi nhuận ngân hàng đầu tư quốc tế phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc doanh thu chứ không chỉ vào quy mô thị trường. Cùng đứng trước một Trung Quốc bất ổn, ai lệ thuộc vào mảng tư vấn M&A (vốn cần môi trường ổn định để doanh nghiệp dám ký deal) thì chật vật; ai có thế mạnh về giao dịch/môi giới (vốn hưởng lợi trực tiếp từ biến động) thì lại bội thu.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện này cũng nhắc mình về nguyên tắc quen thuộc trong tài chính cá nhân lẫn tài chính doanh nghiệp: đa dạng hoá nguồn thu và không phụ thuộc vào một kịch bản thị trường duy nhất luôn là lớp phòng thủ tốt nhất. Đây cũng là tinh thần mình từng nhắc tới khi viết về mô hình private banking nhìn từ một chi nhánh BIDV ở Sài Gòn — dù là ngân hàng nội địa hay quốc tế, ai quản trị rủi ro và đa dạng nguồn thu tốt hơn thường trụ vững hơn qua biến động.

Nếu bạn quan tâm thêm các sự kiện quốc tế ảnh hưởng tới thị trường tài chính toàn cầu, có thể đọc thêm bài mình viết về hoà bình Mỹ-Iran tác động thế nào tới túi tiền bạn, hoặc góc nhìn sâu hơn về hoà bình Mỹ-Iran: bước ngoặt hay ảo vọng — cùng chung một chủ đề: biến động địa chính trị luôn có đường dây kết nối tới thị trường tài chính, dù bạn ở đâu trên thế giới.

Khám phá thêm các bài phân tích quốc tế khác trong chuyên mục Thế giới trên blog.

📚 Nguồn số liệu: tổng hợp từ tính toán của Financial Times, dẫn lại qua bài viết gốc trên Baomoi.

Bài viết mang tính tổng hợp, phân tích tin tức tài chính quốc tế, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn tài chính chuyên nghiệp.