Luật Giao dịch điện tử 2023 và Nghị định 23/2025 về chữ ký số

Ở bài trước, tôi đã phân biệt chữ ký điện tử với chữ ký số. Nhưng để hiểu vì sao chữ ký số được công nhận, tôi phải đọc đến tận gốc: Luật Giao dịch điện tử 2023 và nghị định hướng dẫn nó. Điều bất ngờ là khung pháp lý này vừa thay mới gần như toàn bộ chỉ trong hai năm gần đây.

Đây là bài 3 trong series. Tôi sẽ tóm tắt lại hai văn bản trụ cột — và quan trọng hơn, chỉ ra vì sao nhiều bài viết cũ trên mạng đang dẫn sai luật.

Luật Giao dịch điện tử 2023 thay thế luật cũ từ 2005

Trụ cột đầu tiên là Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 22/6/2023 và có hiệu lực từ 1/7/2024. Luật này thay thế Luật Giao dịch điện tử năm 2005 — văn bản đã gần 20 năm tuổi và không còn theo kịp thực tế chuyển đổi số.

Vài thay đổi đáng chú ý mà tôi thấy ảnh hưởng trực tiếp tới người dùng:

• Mở rộng phạm vi: luật mới bao quát giao dịch điện tử trong hầu hết các lĩnh vực, thay vì giới hạn như trước.
• Khẳng định giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu: thông tin trong thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì nó ở dạng điện tử.
• Phân loại chữ ký điện tử rõ ràng hơn: theo phạm vi sử dụng, gồm chữ ký điện tử chuyên dùng, chữ ký số công cộng và chữ ký số chuyên dùng công vụ.
• Đặt nền cho "dịch vụ tin cậy": một nhóm dịch vụ mới mà nghị định hướng dẫn sẽ làm rõ.

Nói cách khác, Luật 2023 là khung "mẹ". Còn việc chữ ký số được cấp, quản lý và công nhận cụ thể ra sao thì cần một nghị định hướng dẫn.

Nghị định 23/2025 thay thế các nghị định chữ ký số cũ

Trụ cột thứ hai là Nghị định 23/2025/NĐ-CP về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy, ban hành ngày 21/2/2025 và có hiệu lực từ 10/4/2025.

Đây là điểm khiến tôi phải đọc kỹ: Nghị định 23/2025 thay thế Nghị định 130/2018/NĐ-CP và Nghị định 48/2024/NĐ-CP (trừ một số nội dung chuyển tiếp quy định tại Điều 47). Nghĩa là nếu bạn đọc một bài hướng dẫn dẫn chiếu Nghị định 130/2018 hoặc Thông tư 16/2019 như là quy định hiện hành, thì thông tin đó đã lỗi thời.

Nghị định 23/2025 làm rõ những thứ rất thực tế:

• Điều kiện hoạt động của tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng.
• Quy định về chứng thư chữ ký số — thứ "bảo chứng" cho mỗi chữ ký.
• Khung cho dịch vụ tin cậy, gồm cấp dấu thời gian, chứng thực thông điệp dữ liệu và chứng thực chữ ký số công cộng.

Đối với một người dùng cá nhân, ý nghĩa quan trọng nhất là: chữ ký số của tôi chỉ "có sức nặng" khi nó đến từ một tổ chức được cấp phép và đi kèm chứng thư hợp lệ theo đúng nghị định này.

Một con số cần nhớ: chứng thư chữ ký số công cộng tối đa 3 năm

Khi mua MySign, tôi để ý một chi tiết: chứng thư chữ ký số không có hiệu lực vĩnh viễn. Theo quy định, chứng thư chữ ký số công cộng có thời hạn hiệu lực tối đa 3 năm.

Điều này rất quan trọng về mặt pháp lý:

• Một file ký bằng chứng thư còn hiệu lực thì chữ ký được coi là hợp lệ.
• Nếu chứng thư đã hết hạn hoặc bị thu hồi tại thời điểm ký, giá trị của chữ ký đó có thể bị đặt dấu hỏi.

Vì vậy tôi lưu lịch nhắc gia hạn, giống như nhắc gia hạn tên miền hay bảo hiểm. Hết hạn chứng thư mà vẫn tưởng mình "đã có chữ ký số" là một cái bẫy dễ mắc.

Vì sao tôi nhấn mạnh chuyện "dẫn đúng luật"

Tôi viết phần này kỹ vì chính tôi từng đọc nhầm. Trên mạng còn rất nhiều bài hướng dẫn viết từ trước năm 2024, dẫn các văn bản nay đã bị thay thế. Tin vào chúng, bạn có thể hiểu sai về điều kiện hiệu lực, về loại chữ ký, hoặc về thủ tục.

Cách tôi tự bảo vệ mình rất đơn giản:

1. Ưu tiên đọc văn bản gốc trên cổng thông tin pháp luật chính thức như Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
2. Kiểm tra ngày ban hành và ngày hiệu lực của văn bản.
3. Xem văn bản đó có bị thay thế hoặc sửa đổi chưa.

Với chủ đề thay đổi nhanh như giao dịch điện tử, thói quen này đáng giá.

Tóm lại khung pháp lý hiện hành

Gói gọn lại để bạn dễ nhớ:

• Luật Giao dịch điện tử 2023 (20/2023/QH15) — hiệu lực 1/7/2024, thay Luật 2005, là khung chung.
• Nghị định 23/2025/NĐ-CP — hiệu lực 10/4/2025, thay Nghị định 130/2018 và 48/2024, hướng dẫn về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy.
• Chứng thư chữ ký số công cộng — thời hạn tối đa 3 năm.

Hiểu được bộ khung này rồi, tôi mới yên tâm bước vào phần thực hành. Ở bài tiếp theo, tôi kể lại trải nghiệm đăng ký và ký số từ xa thực tế với MySign của Viettel-CA.

Đọc tiếp trong series:

• Bài 1: Tôi mới mua chữ ký số MySign: chữ ký số cá nhân dùng để làm gì?
• Bài 2: Chữ ký điện tử và chữ ký số khác nhau thế nào?
• Bài 4: Trải nghiệm ký số từ xa với MySign của Viettel-CA
• Bài 5: Khi nào chữ ký số thật sự có giá trị pháp lý?