Parasite (Ký sinh trùng) — Khi điện ảnh Hàn Quốc làm nên lịch sử Oscar

Đó là một buổi tối tháng 2 năm 2020, khi lịch sử điện ảnh thế giới được viết lại tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Một bộ phim Hàn Quốc — nói tiếng Hàn, với dàn diễn viên châu Á và một đạo diễn không ai ở Hollywood dám gọi là quen thuộc — đã giành giải Oscar cho Phim hay nhất. Đó là khoảnh khắc mà Bong Joon-ho, vị đạo diễn với mái tóc xù đặc trưng, đứng trên sân khấu và nói: “Tôi sẽ uống đến sáng mai.”

Bối cảnh và nội dung

Parasite (tựa tiếng Hàn: Gisaengchung, hay Ký sinh trùng) không chỉ là một bộ phim. Đó là một cú sốc văn hóa, một tác phẩm phản ánh sâu sắc về sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội hiện đại, và trên hết, là minh chứng cho thấy điện ảnh không cần đến ngôn ngữ Hollywood vẫn có thể chạm đến trái tim hàng triệu người.

Bộ phim kể về gia đình Kim — Ki-taek (Song Kang-ho), vợ là Chung-sook (Jang Hye-jin), con trai Ki-woo (Choi Woo-shik) và con gái Ki-jung (Park So-dam) — sống trong một căn bán hầm chật chội ở Seoul. Họ gấp hộp pizza để kiếm sống, phải trèo lên bồn cầu cao nhất trong nhà để bắt sóng Wi-Fi, và mỗi cơn mưa đều biến khu phố của họ thành một dòng sông nước thải. Cuộc đời họ thay đổi khi Ki-woo, nhờ một người bạn, có cơ hội làm gia sư tiếng Anh cho con gái của gia đình Park giàu có.

Ki-woo, với tấm bằng đại học giả do chị gái làm, xâm nhập vào biệt thự của gia đình Park — một ngôi nhà sang trọng do một kiến trúc sư danh tiếng thiết kế, với khu vườn hoàn hảo và những ô cửa kính lớn nhìn ra thiên nhiên. Từ đây, từng thành viên trong gia đình Kim lần lượt “cấy” mình vào cuộc sống của nhà Park: Ki-jung giả làm chuyên gia trị liệu nghệ thuật, cha Ki-taek thay thế tài xế riêng, và Chung-sook trở thành quản gia mới. Họ là những ký sinh trùng, nhưng Bong Joon-ho không để người xem vội phán xét.

Những điểm nhấn đáng chú ý

Điều làm nên sức mạnh của Parasite chính là cách Bong xây dựng câu chuyện như một vở kịch không có hồi kết. Kịch bản — do Bong viết cùng Han Jin-won — được ấp ủ từ năm 2013, khi Bong còn đang thực hiện Snowpiercer. Ông từng nói rằng ý tưởng đến từ trải nghiệm làm gia sư cho một gia đình giàu có thời trẻ: “Tôi có cảm giác như mình đang xâm nhập vào đời tư của những người hoàn toàn xa lạ. Mỗi tuần tôi đến ngôi nhà đó và nghĩ, sẽ thú vị biết bao nếu tôi có thể đưa tất cả bạn bè mình vào đó từng người một.”

Dàn diễn viên của phim là một tập hợp những gương mặt xuất sắc nhất của điện ảnh Hàn Quốc. Song Kang-ho — huyền thoại của màn bạc xứ kim chi — vào vai Kim Ki-taek, người đàn ông mang trong mình nỗi uất ức âm ỉ trước sự vô cảm của tầng lớp thượng lưu. Lee Sun-kyun thủ vai Park Dong-ik, người chồng thành đạt nhưng vô tình phơi bày sự khinh miệt giai cấp qua từng cử chỉ nhỏ — như cái nhăn mũi khi ngửi thấy “mùi” của người nghèo. Cho Yeo-jeong vào vai bà Park Yeon-gyo, người vợ ngây thơ đến mức tàn nhẫn. Và Park So-dam, trong vai Ki-jung, là linh hồn ranh mãnh của cả bộ phim.

Nhưng Parasite không chỉ là một bộ phim về người nghèo. Bong Joon-ho giải thích: “Nếu nhìn theo một hướng khác, gia đình giàu cũng là những ký sinh trùng. Họ không thể tự rửa bát, không thể tự lái xe, họ sống nhờ vào sức lao động của người nghèo. Cả hai đều là ký sinh trùng.” Đây chính là tầng ý nghĩa sâu xa nhất của bộ phim — một bức chân dung về chủ nghĩa tư bản muộn, nơi không ai thực sự tự do.

Dấu ấn của tác phẩm

Kỹ thuật làm phim của Parasite đạt đến độ tinh xảo hiếm có. Nhà quay phim Hong Kyung-pyo sử dụng máy quay Arri Alexa 65 và ống kính zoom Angénieux để tạo ra những khung hình giàu chiều sâu không gian. Ngôi nhà của gia đình Park được dựng trên một phim trường ngoài trời, với tầng một và khu vườn thật, còn tầng hai được thêm bằng kỹ xảo. Biên tập viên Yang Jin-mo — người dùng Final Cut Pro 7, một phần mềm không được cập nhật từ năm 2011 — đã cắt dựng bộ phim mà không cần quay cảnh che chắn truyền thống.

Âm nhạc của Jung Jae-il góp phần tạo nên bầu không khí căng thẳng đặc trưng: những bản piano tối giản, xen lẫn tiếng bộ gõ nhẹ, cùng với các trích đoạn từ vở opera Rodelinda của Handel. Và bài hát “Soju One Glass” do chính Choi Woo-shik thể hiện trong phần credit cuối mang đến một nốt buồn man mác khó tả.

Khi ra mắt tại Liên hoan phim Cannes vào tháng 5 năm 2019, Parasite đã làm nên lịch sử khi trở thành bộ phim Hàn Quốc đầu tiên giành Cành cọ Vàng. Sau đó, nó tiếp tục chinh phục các giải thưởng danh giá nhất hành tinh: Quả cầu Vàng cho Phim nước ngoài xuất sắc, BAFTA cho Phim không nói tiếng Anh hay nhất, và Giải Nghiệp đoàn Diễn viên Màn ảnh cho Dàn diễn viên xuất sắc — kỳ tích đầu tiên cho một phim không nói tiếng Anh.

Đánh giá tổng quan

Đỉnh cao là đêm 9 tháng 2 năm 2020, khi Parasite giành bốn giải Oscar: Kịch bản gốc xuất sắc, Phim quốc tế xuất sắc, Đạo diễn xuất sắc, và Phim hay nhất. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử 92 năm của giải thưởng này, một bộ phim không nói tiếng Anh giành được giải cao nhất. Parasite cũng là một trong bốn phim trong lịch sử giành được cả Cành cọ Vàng lẫn Oscar Phim hay nhất — kỳ tích cuối cùng được thực hiện cách đó hơn 60 năm.

Trong một cuộc bình chọn của The New York Times năm 2025, dựa trên lá phiếu của độc giả, diễn viên và đạo diễn, Parasite được xếp hạng là bộ phim xuất sắc nhất thế kỷ 21. Trong cuộc thăm dò Sight and Sound năm 2022 của Viện phim Anh, nó đứng thứ 90 trong danh sách những phim hay nhất mọi thời đại.

Parasite không chỉ là một bộ phim. Nó là một lời nhắc nhở rằng ranh giới giữa giàu và nghèo, giữa kẻ hút máu và người bị hút, đôi khi mong manh hơn chúng ta tưởng. Và rằng, như chính Bong Joon-ho đã nói: “Một khi bạn vượt qua rào cản của phụ đề dài một inch, bạn sẽ thấy vô vàn những bộ phim tuyệt vời hơn bạn từng tưởng tượng.”