Nha Trang — Viên ngọc biển của miền Trung Việt Nam

Chiếc xe vừa lên đến đèo, phía trước hiện ra một vùng biển xanh ngắt trải dài đến tận chân trời. Nắng vàng rải đều trên mặt sóng lấp lánh, những dãy núi xa xa ôm trọn lấy thành phố như một vòng tay bảo vệ. Đó là khoảnh khắc ai đến Nha Trang cũng sẽ nhớ mãi — một điểm đến mà thiên nhiên đã hào phóng ban tặng cho mảnh đất miền Trung.

Nha Trang là thành phố ven biển nằm ở tỉnh Khánh Hòa, thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ của Việt Nam. Với diện tích hơn 250 km² và dân số khoảng 535.000 người vào năm 2023, thành phố này từng là thủ phủ của tỉnh Khánh Hòa trước khi chính thức giải thể tư cách đô thị vào ngày 1 tháng 7 năm 2025 theo kế hoạch sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện. Phía bắc giáp thị xã Ninh Hòa, phía nam giáp thành phố Cam Ranh, phía tây giáp huyện Diên Khánh, và phía đông là Biển Đông.

Lịch sử của nơi này đã bắt đầu từ rất lâu trước khi cái tên Nha Trang xuất hiện. Dưới thời vương quốc Champa, vùng đất này được biết đến với tên gọi Kauthara. Dấu ấn của nền văn minh Champa vẫn còn hiện hữu qua những ngọn tháp Po Nagar sừng sững bên bờ sông Cái — một quần thể đền tháp Hindu giáo được xây dựng từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 12, thờ nữ thần Po Nagar (Yan Pu Nagara), vị thần bảo hộ của xứ sở. Cái tên Nha Trang, theo nhiều nhà nghiên cứu, bắt nguồn từ cách phiên âm tiếng Việt của từ “Ea Dran” trong tiếng Cham — nghĩa là “sông lau sậy” — tên gọi của dòng sông Cái dưới thời người Champa.

Đến thời Pháp thuộc, Nha Trang dần chuyển mình từ một vùng đất hoang vu giàu thú dữ thành một trung tâm đô thị. Năm 1924, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập thị trấn Nha Trang, và đến năm 1937 nâng lên thành thị xã. Trong giai đoạn này, Nha Trang được xem như thủ phủ trên thực tế của tỉnh Khánh Hòa, với các cơ quan hành chính thuộc địa đặt tại đây. Vào cuối những năm 1960, Sư đoàn Dã chiến số 1 của quân đội Hoa Kỳ đóng quân tại Nha Trang. Ngày 2 tháng 4 năm 1975, thành phố được giải phóng, và đến ngày 30 tháng 3 năm 1977, Nha Trang chính thức được công nhận là thành phố trực thuộc tỉnh.

Nha Trang nằm trong một vịnh biển tự nhiên tuyệt đẹp, từng được tạp chí Travel + Leisure hai năm liên tiếp bình chọn là một trong 29 vịnh đẹp nhất thế giới. Thành phố được bao bọc ba mặt bởi núi và một hòn đảo lớn cùng bốn đảo nhỏ hơn ở mặt thứ tư, tạo thành một bức tường thành vững chãi ngăn chặn những cơn bão lớn có thể tàn phá thành phố. Nơi đây mang khí hậu nhiệt đới gió mùa, với nhiệt độ trung bình dao động từ 26 đến 27 độ C quanh năm. Mùa khô kéo dài từ tháng 1 đến tháng 8, trong khi mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 thường đón nhận lượng mưa lớn từ gió mùa đông bắc, đôi khi kèm theo bão.

Không ngoa khi nói rằng Nha Trang là một trong những trung tâm du lịch quan trọng nhất của Việt Nam. Những bãi biển với cát trắng mịn và làn nước trong vắt, nhiệt độ dễ chịu quanh năm đã làm say lòng du khách từ khắp nơi trên thế giới. Con đường Trần Phú dọc bờ biển được ví như xa lộ Bắc — Nam của Việt Nam, nơi có những khu nghỉ dưỡng sang trọng như Vinpearl, Diamond Bay và Ana Mandara. Nằm ngoài khơi là đảo Hòn Tre, nơi tọa lạc khu nghỉ dưỡng và công viên giải trí đẳng cấp của tập đoàn Vinpearl, kết nối với đất liền bằng hệ thống cáp treo vịnh biển — một trong những tuyến cáp treo vượt biển dài nhất thế giới.

Vịnh Nha Trang còn là thiên đường cho những người yêu thích lặn biển. Khu bảo tồn biển Hòn Mun là một trong bốn khu bảo tồn biển đầu tiên trên thế giới được Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) công nhận. Du khách có thể tham gia các chuyến tham quan đảo, lặn biển ngắm san hô, chèo thuyền catamaran hay lướt ván diều. Các đảo như Hòn Mun, Hòn Tằm, Hòn Con Sẻ Tre và Hòn Ông mỗi nơi đều mang một vẻ đẹp riêng, níu chân du khách bởi những bãi tắm hoang sơ và làn nước trong xanh.

Bên cạnh vẻ đẹp thiên nhiên, Nha Trang còn sở hữu những công trình kiến trúc và văn hóa độc đáo. Chùa Long Sơn với tượng Phật trắng khổng lồ ngồi trên đồi là một biểu tượng không thể bỏ qua. Nhà thờ Núi (Christ the King Cathedral) với kiến trúc Gothic nằm trên một ngọn đồi cao, nhìn ra toàn thành phố. Suối nước nóng Tháp Bà mang đến trải nghiệm thư giãn giữa không gian thiên nhiên. Viện Hải dương học Nha Trang — viện nghiên cứu biển lớn nhất Đông Dương — là nơi lưu giữ hàng ngàn mẫu vật sinh vật biển, thu hút cả những nhà khoa học lẫn du khách tò mò.

Văn hóa ẩm thực Nha Trang được định hình mạnh mẽ bởi môi trường biển và truyền thống đánh bắt thủy sản lâu đời. Nem nướng Nha Trang là món ăn đặc trưng nhất — thịt heo nướng thơm lừng cuốn trong bánh tráng mỏng, chấm cùng nước mắm chua ngọt pha với tương ớt và đu đủ bào sợi. Bún chả cá, bún cá sứa, bánh căn, bánh canh chả cá và gỏi cá mai là những món ngon mà bất kỳ ai ghé thăm cũng nên thử. Đặc biệt, yến sào Nha Trang được xem là một trong những loại yến ngon nhất Việt Nam, được thu hoạch từ các đảo yến ngoài khơi và cả trong thành phố.

Về giao thông, sân bay quốc tế Cam Ranh nằm cách trung tâm thành phố 28 km về phía nam, phục vụ các đường bay nội địa đến Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Vinh và các đường bay quốc tế đến Seoul, Moscow, Kuala Lumpur, Bangkok và Hồng Kông. Đường sắt Bắc — Nam chạy qua thành phố với ga Nha Trang là một trong những ga lớn trên tuyến đường sắt Thống Nhất, kết nối thuận tiện với các tỉnh thành khác.

Có một câu chuyện ít người biết về Nha Trang: đó là nơi nhà vi khuẩn học người Pháp-Thụy Sĩ Alexandre Yersin — người phát hiện ra vi khuẩn gây bệnh dịch hạch — đã sống suốt 50 năm cuối đời. Ông được người dân địa phương trìu mến gọi là Ông Năm. Viện Pasteur Nha Trang, do chính Yersin thành lập, vẫn hoạt động cho đến ngày nay như một trong những viện nghiên cứu y học quan trọng của Việt Nam. Một con đường trong thành phố mang tên ông, và khu mộ của ông là nơi nhiều người đến viếng thăm mỗi năm.

Đến với Nha Trang, du khách không chỉ được đắm mình trong làn nước biển xanh mát, thưởng thức hải sản tươi ngon, mà còn có cơ hội khám phá những tầng văn hóa — lịch sử dày đặc của một vùng đất từng là trung tâm của vương quốc Champa huyền thoại. Thành phố này, như viên ngọc xanh giữa lòng miền Trung, vẫn luôn mời gọi những ai yêu biển, yêu lịch sử và yêu cái đẹp.