Người Đàm Phán — Bridge of Spies: Cây Cầu Của Những Điệp Viên

Giữa tháng Hai năm 1962, trên cầu Glienicke nối Potsdam với Berlin, hai bóng người bước về phía nhau trong màn sương lạnh của Chiến tranh Lạnh. Một là phi công CIA Francis Gary Powers, bị bắn rơi trên bầu trời Liên Xô hai năm trước. Kia là điệp viên KGB Rudolf Abel, bị kết án 30 năm tù tại Mỹ. Giữa họ không chỉ là một cây cầu — mà là toàn bộ sự căng thẳng của một thế giới đang chia làm hai cực. Và người đứng sau thương vụ này là một luật sư bảo hiểm.

Đó là Bridge of Spies (tựa Việt: Người Đàm Phán), bộ phim lịch sử năm 2015 của Steven Spielberg.

Bộ ba quyền lực

Spielberg vốn dĩ không phải người đầu tiên bắt gặp câu chuyện này. Nhà biên kịch Matt Charman tình cờ đọc được một chú thích về James B. Donovan trong cuốn An Unfinished Life: John F. Kennedy, 1917–1963. Sau khi gặp con trai Donovan ở New York, Charman chào bán kịch bản cho DreamWorks và hãng phim mua ngay. Spielberg bị cuốn hút — cha ông từng có chuyến công tác đến Moscow và đã chụp ảnh xác máy bay U-2 của Powers được trưng bày công khai.

Kịch bản của Charman sau đó được hai anh em Joel và Ethan Coen trau chuốt. Như Mark Rylance — người thủ vai Abel — sau này nhận xét, nhìn vào hai phiên bản kịch bản “cũng giống như so sánh ấn bản đầu và ấn bản thứ hai của Hamlet vậy.”

Diễn viên

Tom Hanks vào vai James B. Donovan — một luật sư bảo hiểm, từng là tổng cố vấn của Văn phòng Dịch vụ Chiến lược (OSS) trong Thế chiến thứ hai. Đối diện ông là Mark Rylance, diễn viên sân khấu người Anh, thủ vai Rudolf Abel — một điệp viên im lặng, điềm tĩnh đến mức đáng sợ. Rylance từng được mời đóng phim Empire of the Sun của Spielberg năm 1987 nhưng từ chối; lần này ông nhận lời — và giành giải Oscar Nam phụ xuất sắc nhất cho vai diễn chỉ với chưa đầy 15 phút xuất hiện trên màn ảnh.

Amy Ryan vào vai vợ Donovan, Alan Alda vào vai Thomas Watters Jr., Austin Stowell thủ vai phi công Francis Gary Powers, và Sebastian Koch vào vai luật sư Wolfgang Vogel của Đông Đức.

Cốt truyện: 1957–1962

Năm 1957, Rudolf Abel bị bắt tại New York với tội danh làm gián điệp cho Liên Xô. Donovan, một luật sư bảo hiểm, được chỉ định bào chữa cho hắn. Ông tin vào nguyên tắc — mọi người đều có quyền được bào vệ — và làm nhiệm vụ của mình với tất cả tâm huyết, bất chấp việc bị CIA gây áp lực và công chúng quay lưng.

Kết quả: Abel bị kết tội, nhưng Donovan thuyết phục được thẩm phán không tuyên án tử hình với lý do Abel có thể hữu dụng trong một cuộc trao đổi tù nhân tương lai. Abel lĩnh 30 năm tù. Donovan kháng án lên Tối cao Pháp viện, nhưng bản án được giữ nguyên — dù chỉ với tỷ lệ sít sao. Gia đình Donovan bị quấy rối, thậm chí có kẻ nổ súng vào nhà họ.

Năm 1960, máy bay do thám U-2 của Powers bị bắn rơi trên lãnh thổ Liên Xô. Phi công bị bắt và kết án 10 năm. Bức thư từ Đông Đức gửi Donovan, tưởng như từ vợ Abel, hóa ra là một đường dây ngầm của CIA và KGB. Donovan được đề nghị ra Berlin để đàm phán trao đổi — và ông đến đúng vào lúc Bức tường Berlin đang được dựng lên.

Chuyến đi Berlin đưa Donovan vào một mê cung chính trị: KGB muốn đổi Abel lấy Powers, nhưng chính quyền Đông Đức muốn đổi lấy một nghiên cứu sinh người Mỹ tên Frederic Pryor — và quan trọng hơn, họ muốn được Hoa Kỳ công nhận chính thức. CIA muốn Donovan bỏ qua Pryor. Donovan nhất quyết không: cả hai phải được tự do.

Cuộc trao đổi diễn ra trên cầu Glienicke — cây cầu sau này được gọi là “Cầu của những điệp viên” (Bridge of Spies) — với Pryor được thả đồng thời tại Checkpoint Charlie. Khi Pryor chưa xuất hiện, CIA muốn tiến hành trao đổi Powers trước. Abel từ chối bước đi — vì tôn trọng Donovan, người đã chiến đấu vì cả hai. Khi tin Pryor được thả xác nhận, cuộc trao đổi diễn ra.

Chủ đề: trên chính trị là con người

Bridge of Spies không chỉ là một bộ phim điệp viên. Spielberg đặt câu hỏi: ranh giới giữa nghĩa vụ và nguyên tắc cá nhân nằm ở đâu? Khi cả nước Mỹ coi Abel là kẻ thù, Donovan vẫn bào chữa cho ông ta — không phải vì ủng hộ chủ nghĩa cộng sản, mà vì một hệ thống pháp lý chỉ hoạt động khi nó bảo vệ cả những người bị ghét nhất.

Cảnh Donovan và Abel ngồi trong căn hộ nhỏ ở Brooklyn, nói chuyện về sơn nhà và cuộc sống, là một trong những khoảnh khắc nhân văn nhất trong sự nghiệp Spielberg. Abel bình thản: “Anh có lo không?” Donovan trả lời: “Không. Có ích gì đâu.”

Độ chính xác lịch sử

Dù được khen ngợi về tinh thần tổng thể, phim cũng vấp phải một số chỉ trích về tính chính xác. Một số tình tiết được phóng tác để tăng kịch tính — như việc Donovan phải tự mình xoay xở ở Berlin phức tạp hơn nhiều so với thực tế, và vai trò của CIA được đơn giản hóa. Tuy nhiên, cốt lõi câu chuyện — nguyên tắc của Donovan, cuộc trao đổi, sự can đảm — là có thật.

Con trai của Francis Gary Powers, Francis Gary Powers Jr., được mời làm cố vấn kỹ thuật và xuất hiện cameo trong phim.

Đón nhận

Bridge of Spies ra mắt tại Liên hoan phim New York vào ngày 4 tháng 10 năm 2015 và được công chiếu rộng rãi tại Mỹ ngày 16 tháng 10. Phim nhận được đánh giá tích cực từ giới phê bình — 91% trên Rotten Tomatoes, 81/100 trên Metacritic. Richard Roeper của Chicago Sun-Times gọi đây là “một lát cắt Chiến tranh Lạnh ít người nhớ, bị lãng quên, nhưng đã được biến thành một chân dung nhân vật đầy ám ảnh và một bộ phim gay cấn kiểu John le Carré do Frank Capra chỉ huy.”

Với kinh phí 40 triệu đô la, phim thu về 165,5 triệu đô la toàn cầu — một thành công thương mại vững chắc. Tại Oscar lần thứ 88, phim nhận sáu đề cử, bao gồm Phim hay nhất và Kịch bản gốc xuất sắc nhất. Mark Rylance giành giải Nam phụ xuất sắc nhất.

Kết

James B. Donovan trở về Mỹ với danh tiếng được phục hồi — chính phủ công khai ghi nhận công lao của ông. Tổng thống John F. Kennedy sau đó yêu cầu ông thực hiện thêm các cuộc đàm phán khác nhân danh Hoa Kỳ. Rudolf Abel được đoàn tụ với vợ và con gái — nhưng ông không bao giờ được chính phủ Liên Xô công khai thừa nhận là điệp viên của họ.

Bridge of Spies là một bộ phim về những ranh giới: giữa Đông và Tây, giữa nghĩa vụ và lương tâm, giữa kẻ thù và con người. Và trên cây cầu Glienicke lạnh giá tháng Hai năm 1962, một luật sư bảo hiểm đã chứng minh rằng đôi khi ranh giới mong manh nhất lại là thứ đáng bảo vệ nhất.