Coco (2017) — Hành trình về cội nguồn và sức mạnh của ký ức

Năm 2017, Pixar làm điều tưởng như không thể: một bộ phim hoạt hình xoay quanh ngày lễ Día de Muertos (Ngày của Người Chết) của Mexico, với toàn bộ dàn nhân vật là người Latin, và câu chuyện đặt gia đình lên trên hết. Kết quả là Coco — một kiệt tác đã chạm đến trái tim hàng triệu khán giả toàn cầu, giành hai giải Oscar và trở thành một trong những tác phẩm hoạt hình được yêu thích nhất mọi thời đại.

Từ một ý tưởng đầy tham vọng

Đạo diễn Lee Unkrich — người từng làm nên thành công của Toy Story 3 — lần đầu nảy ra ý tưởng cho Coco vào năm 2010. Ban đầu, bộ phim kể về một đứa trẻ Mỹ khám phá di sản Mexico của mình sau cái chết của mẹ. Nhưng đội ngũ sản xuất nhanh chóng nhận ra rằng cách tiếp cận này là sai lầm. Unkrich thừa nhận: “Nó phản ánh sự thật rằng không ai trong chúng tôi đến từ Mexico vào thời điểm đó.”

Pixar quyết định thay đổi hoàn toàn, đặt nhân vật chính là một cậu bé Mexico thực thụ. Cả nhóm đã thực hiện nhiều chuyến đi đến Mexico để nghiên cứu văn hóa, phong tục và kiến trúc. Họ thuê một nhóm cố vấn văn hóa gồm họa sĩ biếm họa Lalo Alcaraz, nhà viết kịch Octavio Solis và cựu CEO của Mexican Heritage Corp. Marcela Davison Aviles. “Tôi cảm thấy một trách nhiệm vô cùng lớn trên vai để làm đúng,” Unkrich nói về áp lực khi khắc họa một nền văn hóa thực sự.

Câu chuyện: Âm nhạc, gia đình và thế giới bên kia

Coco theo chân Miguel Rivera, một cậu bé 12 tuổi sống ở thị trấn Santa Cecilia, Mexico. Miguel đam mê âm nhạc, nhưng gia đình cậu — đặc biệt là bà Elena — nghiêm cấm tuyệt đối. Lý do bắt nguồn từ cụ cố Imelda, người bị chồng bỏ rơi để theo đuổi sự nghiệp ca hát, và từ đó gia đình Rivera quay lưng với âm nhạc, thay vào đó dựng lên một cơ nghiệp đóng giày.

Vào ngày Día de Muertos, Miguel vô tình phát hiện một bức ảnh cũ cho thấy cụ cố của mình có thể chính là Ernesto de la Cruz — ngôi sao âm nhạc vĩ đại nhất trong lịch sử Mexico và là thần tượng của cậu. Hào hứng muốn chứng minh tài năng, Miguel đánh cắp cây đàn của Ernesto từ lăng mộ để tham gia một cuộc thi tài năng. Nhưng khi cậu gảy dây đàn, một điều kỳ diệu xảy ra: Miguel trở nên vô hình trước người sống và chỉ có thể tương tác với những người thân đã khuất — những bộ xương đang trở về từ Thế giới Người Chết để thăm gia đình.

Từ đây, Miguel bị cuốn vào một cuộc hành trình xuyên qua Thế giới Người Chết rực rỡ sắc màu để tìm kiếm phước lành từ tổ tiên, trước khi bình minh lên — nếu không, cậu sẽ ở lại thế giới bên kia mãi mãi.

Ở đó, Miguel gặp Héctor, một bộ xương nghèo khổ từng song ca với Ernesto. Héctor đề nghị giúp Miguel tìm Ernesto để đổi lấy việc đưa bức ảnh của anh lên bàn thờ gia đình, trước khi con gái anh — Coco — quên lãng anh hoàn toàn. Vì trong thế giới của Coco, khi một người không còn ai trên dương thế nhớ đến, họ sẽ biến mất vĩnh viễn. Đó là cái chết thứ hai — cái chết của ký ức.

Miguel dần khám phá sự thật đau lòng: Héctor mới chính là nhạc sĩ tài năng thực sự, và Ernesto de la Cruz chỉ là kẻ cướp công, đã đầu độc Héctor để đánh cắp những bài hát của anh. Trong một cao trào đầy kịch tính, âm mưu của Ernesto bị phơi bày trước toàn bộ khán giả, và kẻ giả mạo bị nghiền nát bởi một quả chuông khổng lồ — một kết cục mỉa mai cho kẻ đã đánh đổi tất cả vì hào quang.

Công nghệ và nghệ thuật: Khi xác chết biết hát

Làm phim hoạt hình với nhân vật là bộ xương là một thách thức kỹ thuật chưa từng có. Không có cơ bắp, không có da, không có mũi hay môi — làm sao để khán giả cảm nhận được cảm xúc? Đội ngũ Pixar đã nghiên cứu từng góc nhìn của hộp sọ, tìm ra cách tạo hình để mang lại sự duyên dáng và cá tính cho mỗi nhân vật.

Thế giới Người Chết được thiết kế như một sự bùng nổ màu sắc — một thành phố thẳng đứng với những tòa tháp chọc trời, đèn neon rực rỡ và hệ thống giao thông kỳ ảo. Ngược lại, Santa Cecilia trên dương thế được giữ ở tông màu trầm hơn, mang lại sự tương phản rõ rệt. Cây cầu cánh hoa cúc vạn thọ (marigold) nối hai thế giới là một thách thức kỹ thuật khổng lồ, đòi hỏi hiệu ứng ánh sáng phức tạp để tạo cảm giác lung linh, sống động.

Âm nhạc do Michael Giacchino sáng tác, với ca khúc “Remember Me” trở thành biểu tượng văn hóa — một bài hát ru dành cho con gái, không phải một bản tình ca hào nhoáng như khán giả tưởng. Sự thật về “Remember Me” khi được tiết lộ trong phim là một trong những khoảnh khắc cảm động nhất của điện ảnh hoạt hình thế kỷ 21.

Di sản và giải thưởng

Coco ra mắt tại Liên hoan phim Quốc tế Morelia ở Mexico vào ngày 20 tháng 10 năm 2017, một tuần trước Día de Muertos, và được công chiếu tại Mỹ vào ngày 22 tháng 11. Với kinh phí 175–225 triệu USD, phim thu về hơn 823 triệu USD toàn cầu, trở thành phim hoạt hình có doanh thu cao thứ 15 vào thời điểm đó.

Phim giành hai giải Oscar tại lễ trao giải thứ 90: Phim hoạt hình hay nhất và Ca khúc gốc hay nhất (“Remember Me”). Đây cũng là phim đầu tiên có kinh phí chín con số với dàn diễn viên chính toàn người Latin, đánh dấu một bước tiến quan trọng cho sự đa dạng trong ngành công nghiệp điện ảnh.

Hội đồng Quốc gia về Phê bình Điện ảnh Mỹ bầu chọn Coco là Phim hoạt hình xuất sắc nhất năm 2017. Một phần tiếp theo mang tên Coco 2 cũng đang được phát triển.

Trên hết là gia đình

Sức mạnh thực sự của Coco nằm ở thông điệp phổ quát về gia đình và ký ức. “Remember Me” không chỉ là một bài hát, mà là sợi dây vô hình kết nối quá khứ và hiện tại, giữa người sống và người đã khuất. Bộ phim nhắc nhở rằng mỗi người chúng ta đều mang trong mình ký ức của tổ tiên, và rằng tình yêu thương là thứ duy nhất vượt qua mọi ranh giới — kể cả ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Khi Miguel cuối cùng ngồi trước bà Coco già yếu và gảy lên giai điệu “Remember Me” trên cây đàn của cụ cố Héctor, khoảnh khắc ấy không chỉ làm bà Coco nhớ lại tuổi thơ, mà còn nhắc nhở tất cả chúng ta về điều đơn giản mà sâu sắc nhất: chỉ khi ai đó còn được nhớ đến, họ vẫn còn tồn tại.