Chợ Bến Thành — 100 Năm Ký Ức Giữa Lòng Sài Gòn

Có một nơi ở Sài Gòn mà hồi nhỏ tôi luôn nghĩ là trái tim của thành phố. Không phải Nhà thờ Đức Bà, không phải Dinh Độc Lập. Mà là một tòa nhà màu vàng với chiếc đồng hồ bốn mặt già nua, nơi mà mỗi sáng thức dậy, hàng nghìn người đổ về từ tinh mơ đến tận tối mịt. Chợ Bến Thành.

Tổng quan

Từ bến sông đến công trường

Ít ai biết rằng chợ Bến Thành không phải sinh ra ở vị trí hiện tại. Những năm đầu thế kỷ XVII, những người bán hàng rong tụ tập ven sông Sài Gòn — lúc đó còn gọi là sông Bến Nghé — gần thành Gia Định. Cái tên “Bến Thành” đã nói lên tất cả: Bến là bến sông, Thành là thành lũy. Một khu chợ nổi sơ khai, nơi ghe thuyền tấp nập qua lại.

Năm 1859, khi thực dân Pháp chiếm được thành Gia Định, họ chính thức hóa khu chợ theo mô hình thực dân. Mái tranh tre của chợ cũ bị thiêu rụi trong một trận hỏa hoạn năm sau đó. Năm 1870, người Pháp tái thiết chợ với cái tên “Les Halles Centrales” — khu chợ đá kiểu Pháp giữa lòng Sài Gòn.

Nhưng phải đến năm 1912, chợ mới thực sự được di dời về vị trí ngày nay — nơi trước đây là ga xe lửa Mỹ Tho. Và từ đó, một biểu tượng ra đời.

Kiến trúc của một thế kỷ

Đứng trước chợ Bến Thành hôm nay, bạn sẽ thấy một tòa nhà mang đậm dấu ấn Đông Dương thuộc Pháp. Tháp đồng hồ bốn mặt cao vút — mặt nào nhìn cũng thấy giờ — là một trong những hình ảnh được chụp nhiều nhất Sài Gòn. Công ty Brossard et Maupin đã thiết kế những mái vòm cong và mái hiên rộng, không chỉ để đẹp.

Kiến trúc sư Khuông Văn Mười, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố, từng giải thích: hướng của tòa nhà và những dải băng dọc theo mái được tính toán để đón gió và tạo bóng mát — một hệ thống “điều hòa tự nhiên” mà chưa ai gọi bằng cái tên đó vào thời ấy.

6.000 tiểu thương, 10.000 khách mỗi ngày

Bước vào bên trong, chợ rộng hơn 13.000 mét vuông với gần 1.500 quầy hàng và hơn 6.000 tiểu thương. Bốn cổng chợ chia thành bốn khu vực riêng biệt: cổng Nam bán quần áo, giày dép và mỹ phẩm; cổng Bắc là thiên đường ẩm thực — phở, cơm tấm, bún bò Huế, bánh bèo, hải sản nướng; cổng Đông có hải sản khô, cà phê, trà, nước mắm và gia vị; cổng Tây chuyên đồ thủ công mỹ nghệ và gốm sứ.

Mỗi ngày, hơn 10.000 lượt khách đổ về. Khách du lịch nước ngoài tìm đến để mua quà lưu niệm, nếm thử ẩm thực đường phố. Người Sài Gòn đến vì quen — vì quầy hàng bà Bảy bán hàng đã ba mươi năm, vì tô phở sáng nay vẫn nóng như ba mươi năm trước.

Đêm xuống, chợ thay áo

Sáu giờ chiều, tiếng lôi kéo hàng rào sắt vang lên. Chợ ban ngày khép cửa nhưng chợ đêm Bến Thành mới bắt đầu. Dọc hai con đường Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, hàng trăm sạp hàng rực rỡ ánh đèn mọc lên như nấm. Hàng hóa vẫn vậy nhưng không khí thì khác hẳn: khách du lịch nhiều hơn, tiếng mời chào bằng tiếng Anh nhiều hơn, và thức ăn đường phố — từ hải sản nướng cho đến chè, từ bánh tráng trộn đến trái cây lắc — chiếm lĩnh không gian.

Điểm hẹn trong tương lai

Năm 2024, ga Bến Thành của tuyến metro số 1 chính thức đi vào hoạt động sau hơn một thập kỷ chờ đợi. Một ga ngầm hiện đại nằm ngay bên dưới khu chợ trăm tuổi. Người ta nói đùa: cổ xưa nhất và hiện đại nhất, trên và dưới, gặp nhau ở Bến Thành.

Có lẽ đó là điều làm nên sức sống của khu chợ này. Bến Thành đã 112 tuổi, nhưng chưa bao giờ ngừng đổi thay. Từ chợ nổi ven sông, đến chợ mái lá, đến tòa nhà kiểu Pháp, đến điểm giao thoa với metro thế kỷ XXI. Nó vẫn đứng đó, giữa lòng Sài Gòn, vẫn là nơi đầu tiên người ta nghĩ đến khi cần mua một món quà, một bữa ăn, hay đơn giản là một chút ký ức.

Và chiếc đồng hồ trên tháp vẫn chạy.