Bố Già — Kiệt Tác Điện Ảnh Về Quyền Lực và Gia Đình

Khi Mario Puzo viết những trang đầu tiên của cuốn tiểu thuyết The Godfather vào cuối những năm 1960, ông đang ngập trong nợ nần. Paramount Pictures mua bản quyền tác phẩm dang dở với giá 80.000 đô la — một con số mà Puzo không thể từ chối. Ông không biết rằng câu chuyện về dòng họ Corleone sẽ trở thành một trong những tác phẩm điện ảnh vĩ đại nhất lịch sử.

Tổng quan

Cuộc chiến giữa thiên tài và ông lớn

Paramount muốn đạo diễn Sergio Leone, nhưng Leone từ chối để làm Once Upon a Time in America. Peter Bogdanovich, Peter Yates, Richard Brooks, Arthur Penn — tất cả đều nói không. Francis Ford Coppola, khi đó đang mắc nợ Warner Bros. hơn 400.000 đô la vì THX 1138, cũng từ chối. Ông gọi cuốn tiểu thuyết của Puzo là “thứ rác rưởi khá rẻ”.

Nhưng rồi hoàn cảnh buộc ông phải nhận lời: 125.000 đô la, 6% doanh thu, và một cam kết nghệ thuật mà ông sẽ phải đấu tranh đến cùng để bảo vệ.

Ngay từ đầu, Coppola muốn Marlon Brando vào vai Don Vito Corleone. Hội đồng quản trị Paramount phản đối kịch liệt: Brando đã đóng nhiều phim thất bại gần đây, ông nổi tiếng khó tính. Họ muốn Ernest Borgnine, Charles Bronson, hay thậm chí Orson Welles.

Coppola phải lén quay một buổi thử vai tại nhà riêng của Brando ở California, với lý do “kiểm tra thiết bị”. Brando nhét bông gòn vào má, bôi xi đánh giày lên tóc, xắn cổ áo lên. Khi băng thử vai được chiếu cho các giám đốc Paramount, họ im lặng. Và đồng ý.

Al Pacino cũng không được lòng các ông chủ. Họ muốn Warren Beatty, Robert Redford, Alain Delon. Pacino — thấp bé, ít tên tuổi — không phải là “chất liệu ngôi sao”. Coppola phải chiếu Panic in Needle Park cho họ xem. Cuối cùng, họ đồng ý, với điều kiện James Caan — người được chọn vào vai Michael — sẽ chuyển sang vai Sonny.

Một bức tranh về quyền lực

The Godfather kể về dòng họ Corleone dưới thời tộc trưởng Vito Corleone và sự chuyển hóa của người con út Michael từ một cựu binh Thủy quân lục chiến xa lánh công việc gia đình thành một ông trùng Mafia tàn nhẫn.

Nhưng đó chỉ là cốt truyện. Ở tầng sâu hơn, Coppola nói: đây không phải phim về tội phạm có tổ chức. Đây là câu chuyện về chủ nghĩa tư bản Mỹ, về sự tha hóa của quyền lực, và về một gia đình nhập cư đang cố gắng tồn tại trong một xã hội không ngừng thay đổi.

Gordon Willis, nhà quay phim, sử dụng bảng màu tối với những mảng sáng và bóng đổ chồng chéo — phong cách mà sau này được gọi là “tableau format”. Ông nói: “Tôi muốn khán giả cảm thấy như đang nhìn vào một bức tranh.” Những cảnh ở Sicily được quay với tông màu mềm mại, lãng mạn, tương phản sắc nét với không khí u ám, ngột ngạt của New York.

Một trong những cảnh mang tính biểu tượng nhất — đầu ngựa trong giường — đã gây tranh cãi ngay cả trước khi phim ra mắt. Coppola lấy cái đầu thật từ một công ty thức ăn cho chó, nơi con ngựa sẽ bị giết bất kể phim có quay hay không.

23 tuần số một và ba giải Oscar

The Godfather ra mắt tại nhà hát Loew’s State ở New York vào ngày 14 tháng 3 năm 1972. phim thu về 57.829 đô la ngày đầu tiên từ năm rạp, với giá vé 3,50 đô la — một con số khủng khi ấy.

phim giữ vị trí số một tại phòng vé Mỹ trong 23 tuần liên tiếp, tổng doanh thu toàn cầu cuối cùng đạt từ 250 đến 291 triệu đô la — một kỷ lục chưa từng có.

Tại giải Oscar lần thứ 45, phim giành chiến thắng ở ba hạng mục: phim hay nhất (Albert S. Ruddy), Nam chính xuất sắc nhất (Brando — và ông đã từ chối nhận tượng vàng trong một tuyên bố gây sốc), và Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất (Puzo và Coppola). Bảy đề cử khác bao gồm Pacino, Caan, Duvall cho Nam phụ — một trường hợp hiếm hoi có ba diễn viên từ cùng một phim được đề cử cùng hạng mục.

Ảnh hưởng văn hóa

Năm 1990, Thư viện Quốc hội Mỹ chọn The Godfather vào Viện lưu trữ phim quốc gia vì ý nghĩa “văn hóa, lịch sử và thẩm mỹ”. Viện phim Mỹ (AFI) xếp nó là phim vĩ đại thứ hai trong lịch sử điện ảnh Mỹ, sau Citizen Kane.

Trên Rotten Tomatoes, phim đạt 97% điểm tươi với điểm trung bình 9.4/10. Metacritic chấm 100/100 — điểm tuyệt đối. Nhà phê bình Roger Ebert gọi nó là phim hay nhất năm 1972. Pauline Kael của The New Yorker viết: “Nếu từng có một ví dụ tuyệt vời về cách phim đại chúng hay nhất ra đời từ sự kết hợp giữa thương mại và nghệ thuật, The Godfather chính là nó.”

Nhưng hơn cả những con số và giải thưởng, The Godfather đã thay đổi cách Hollywood nhìn nhận thể loại phim tội phạm. Trước nó, phim mafia là những thước phim hành động giật gân. Sau nó, mafia trở thành một phương tiện để khám phá tâm lý con người, động cơ quyền lực, và bi kịch của một gia đình tan vỡ từ bên trong.

Kết

“Tôi sẽ cho anh một lời đề nghị không thể từ chối.” Câu thoại đã đi vào huyền thoại. Nhưng có lẽ điều ám ảnh nhất trong The Godfather không phải là những cảnh bạo lực hay những màn đấu trí giữa các gia đình tội phạm. Mà là cảnh cuối: cánh cửa từ từ khép lại trước mặt Kay Adams, người phụ nữ đã yêu Michael Corleone, giờ đây nhìn người chồng mình trở thành một Don Corleone — lạnh lùng, quyền lực và hoàn toàn xa lạ.

Đó không chỉ là một cánh cửa. Đó là ranh giới giữa con người và quái vật. Và chúng ta đã thấy một con người bước qua ranh giới ấy từng bước một.