Mùa quả chín xứ Đông: du lịch nông nghiệp Hải Phòng

Nhắc tới Hải Phòng, đa số chúng ta nghĩ ngay tới biển Đồ Sơn, Cát Bà hay những chuyến đi cuối tuần ngắn ngày. Nhưng gần đây tôi đọc được một câu chuyện khiến mình phải nhìn lại định kiến đó: hành trình Mùa quả chín xứ Đông. Đây là một mô hình du lịch nông nghiệp mới, đưa du khách rời bãi biển để về với những vườn vải đỏ rực, vườn nho trĩu quả và bề dày văn hiến của vùng đất xứ Đông. Là người thích kiểu đi chậm, trải nghiệm thật, tôi thấy đây là một hướng đi rất đáng chú ý.

"Mùa quả chín xứ Đông" là gì?

Nói gọn, Mùa quả chín xứ Đông là chương trình du lịch trải nghiệm được Hải Phòng giới thiệu từ giữa tháng 5/2026. Nếu trước đây thị trường du lịch thành phố chủ yếu dựa vào phân khúc biển, ngắn ngày, thì hành trình này mở rộng không gian khám phá về phía tây — nơi có những vùng cây ăn quả và di tích trù phú.

Theo TS. Trần Văn Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng, sản phẩm này nhằm quảng bá vải thiều Thanh Hà, đồng thời là dịp để doanh nghiệp lữ hành đánh giá tiềm năng du lịch của các địa phương phía tây, lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Đông. Điểm tôi thích nhất ở ý tưởng này là nó biến mùa thu hoạch nông sản thành một sản phẩm du lịch — thứ mà nhiều vùng quê Việt có nhưng chưa khai thác bài bản.

Xứ Đông — vùng đất văn hiến phía đông Thăng Long

Để hiểu vì sao tour này hấp dẫn, cần biết một chút về "xứ Đông". Trong dòng chảy lịch sử Bắc Bộ, xứ Đông từng là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa sôi động bậc nhất của Đại Việt. Nằm ở phía đông Kinh thành Thăng Long xưa, với hạt nhân là trấn Hải Đông (Hải Dương), vùng văn hóa này trải rộng khắp đồng bằng sông Hồng, từ Hải Dương tới Hải Phòng và một phần Quảng Ninh, Hưng Yên ngày nay.

Sau sáp nhập, Hải Phòng từ một "thành phố công nghiệp và cảng biển" đã khoác lên mình tấm áo đa sắc hơn: vừa công nghệ cao, logistics toàn cầu, vừa du lịch nông nghiệp bền vững. Sự xuất hiện của vải thiều Thanh Hà trong danh mục đặc sản Hải Phòng chính là minh chứng rõ nét cho sự cộng hưởng đó.

Hái vải thiều Thanh Hà và những trải nghiệm nhà vườn

Ngôi sao của hành trình tất nhiên là vải thiều Thanh Hà — loại nông sản nằm trong danh mục được bảo hộ chỉ dẫn địa lý tại các nước Liên minh châu Âu (EU). Nếu tò mò về giống cây này, bạn có thể đọc thêm trên trang Wikipedia về vải thiều để thấy vì sao nó được xem là đặc sản quốc gia.

Điều khiến tôi muốn xách ba lô đi ngay là trải nghiệm ở đây không hề "cưỡi ngựa xem hoa". Du khách được:

• Tự tay hái những chùm vải chín mọng, ăn ngay tại vườn — vị ngọt lịm tan đầu lưỡi giữa không gian mát lành.
• Cùng người dân thu hoạch mật ong hoa vải nguyên chất.
• Học cách làm vải sấy khô theo phương pháp thủ công truyền thống.
• Thưởng thức thực đơn từ sản vật địa phương: gỏi vịt vải thiều, chè vải hạt sen…

Ông Trần Văn Thược, Chủ tịch UBND xã Thanh Hà, cho biết địa phương có hệ thống sông ngòi và đất đai phì nhiêu, trọng điểm là cây vải thiều. Xã còn có khu bảo tồn cây vải tổ — được xác lập kỷ lục là cây vải thiều lâu năm nhất Việt Nam — cùng điểm du lịch Đồng Mẩn. Bên cạnh đó là 42 di tích lịch sử văn hóa, đủ để một chuyến đi không chỉ "ăn vải" mà còn thấm cả chiều sâu văn hóa.

Không chỉ có vải: vườn nho VietGAP và đặc sản xứ Đông

Một bất ngờ thú vị: khu vực phía tây Hải Phòng giờ còn có cả… vườn nho. Tại phường Bắc An Phụ (Bạch Đằng, Hải Dương cũ), Nam Đồ Sơn hay Lưu Kiếm, hàng nghìn chùm nho Hạ Đen, nho sữa, nho mẫu đơn đang căng mọng. Hầu hết vườn đều canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng tới sản xuất hữu cơ an toàn.

Các hợp tác xã đã mở cửa đón khách: bạn có thể tự cắt nho làm quà, học cách ủ rượu nho và nghe câu chuyện về quy trình trồng nông sản sạch. Tôi đánh giá cao điểm này, vì sức hút bền vững của du lịch nông nghiệp không nằm ở cảnh đẹp nhất thời, mà ở niềm tin vào chất lượng và sự an toàn của sản phẩm.

Ngoài ra, vùng đất này còn dày đặc đặc sản: ổi Thanh Hà, tỏi Nam Sách, cà rốt Cẩm Giàng, gà đồi Chí Linh, rươi Tứ Kỳ… Mỗi cái tên là một tiềm năng cho du lịch trải nghiệm. Nếu bạn vốn mê kiểu đi để thưởng thức đặc sản vùng miền — gần giống cảm giác tôi từng viết trong bài tối nay Sài Gòn ăn gì — thì xứ Đông là một "bản đồ ẩm thực" mới đáng để khám phá.

Hành trình khép kín: từ vườn cây tới di tích, biển đảo

Điều khiến mô hình này có cơ hội bứt phá là khả năng kết nối liên hoàn. Hải Phòng định hướng nối các vùng cây ăn quả với hệ thống giao thông đường bộ và đường sông — dọc các sông Thái Bình, Văn Úc, Lạch Tray — để hình thành những tuyến trải nghiệm xuyên suốt. Du lịch nông thôn còn được liên kết với làng nghề, sản phẩm OCOP, du lịch học đường và sinh thái nhằm kéo dài thời gian lưu trú.

Hấp dẫn nhất với tôi là công thức "một ngày trọn vẹn": sáng hái vải Thanh Hà, trưa vãn cảnh chùa cổ và di tích tâm linh như Côn Sơn – Kiếp Bạc hay đền thờ thầy giáo Chu Văn An, chiều xuôi ra ngắm hoàng hôn trên vịnh Lan Hạ, đảo Cát Bà. Một hành trình khép kín như vậy chính là lời giải cho bài toán muôn thuở của du lịch biển: xóa bỏ tính mùa vụ, tạo sức hút quanh năm.

Nói về chuyện đi theo mùa, tôi luôn tin rằng chọn đúng thời điểm là một nửa thành công của chuyến đi — điều tôi từng bàn kỹ trong bài mùa nào đi du lịch là đẹp nhất. Với "Mùa quả chín xứ Đông", thời điểm vàng rõ ràng là đầu hè, khi vải vào chính vụ.

Mình nghĩ gì về mô hình du lịch này?

Thành thật mà nói, tôi thấy đây là một hướng đi đúng và đáng cổ vũ. Trong bối cảnh du lịch xanh, du lịch trải nghiệm ngày càng được ưa chuộng, việc gói ghém mùa thu hoạch nông sản thành sản phẩm du lịch giúp "một công đôi việc": vừa đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách, vừa nâng giá trị nông sản và tạo thêm thu nhập cho người dân.

Tuy vậy, tôi cũng có vài kỳ vọng để mô hình không dừng ở mức "phong trào theo mùa":

• Hạ tầng và dịch vụ: nhà vườn cần lối đi, chỗ nghỉ, nhà vệ sinh sạch sẽ; thiếu những thứ cơ bản này, trải nghiệm dễ mất điểm.
• Truyền thông bài bản: cần thông tin lịch mùa vụ, giá vé, cách đặt tour rõ ràng để khách chủ động lên kế hoạch.
• Giữ chất "thật": sức hút lớn nhất của du lịch nông nghiệp là sự chân thật của làng quê — đừng "sân khấu hóa" tới mức mất đi cái hồn vốn có.

Nếu được đầu tư đúng hướng, "Mùa quả chín xứ Đông" hoàn toàn có thể trở thành một thương hiệu du lịch đặc sắc mới của Hải Phòng. Còn với cá nhân tôi, mùa hè này, thay vì lại ra biển, có lẽ tôi sẽ thử về xứ Đông một chuyến — hái vải, ăn chè vải hạt sen và ngắm sắc đỏ của vải chín soi bóng xuống dòng sông quê.

Nguồn tham khảo: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng; UBND xã Thanh Hà; thông tin chỉ dẫn địa lý vải thiều Thanh Hà (EU).